درد باسن، دردی که در پشت لگن احساس میشود، علل بسیار متنوعی دارد، سمت چپ یا راست بودن آن به تشخیص کمکی نمیکند، ولی درد بالای باسن معمولا مربوط به مشکلات کمر است.
ضربه مستقیم و کشیدگی عضلات باسن (گلوتئوس ماگزیموس، مدیوس، مینیموس) از علل شایع و خودمحدودشونده هستند. آرتروز ستون مهره و فتق دیسک بینمهرهای از شایعترین علل درد باسناند و اغلب همراه با کمردرد هستند.
سندروم پیریفورمیس با فشار به عصب سیاتیک دردی شبیه فتق دیسک ایجاد میکند. بورسیت تروکانتر (درد خارج باسن) و بورسیت ایسکیال (درد حین نشستن) از علل شایع دیگرند. تاندینوپاتی همسترینگ در ورزشکاران و با نشستن بدتر میشود.
شکستگی استرسی ساکروم بیشتر در دختران جوان دونده با سوءتغذیه یا اختلال قاعدگی و در سربازان جوان دیده میشود. درد بالای باسن معمولا به علت التهاب مفصل ساکروایلیاک (اسپوندیلیت انکیلوزان، ضربه، عفونت) ایجاد میشود. در بارداری، فشار جنین، افزایش قوس کمر و انقباضات رحمی از علل درد باسن هستند.
درد باسن دردی است که در پشت لگن احساس میشود. این درد علل بسیار زیادی دارد. شایع ترین علت درد باسن وجود مشکلاتی در ستون مهره ها است. در این مقاله شما را با علل بوجود آورنده این درد و درمان های آن آشنا میکنم.
قابل ذکر است که در این مقاله صرفا در باره دردهای لگن که در پشت یک باسن احساس میشوند بحث میشود و درد بین دو باسن که روی دنبالچه است جزو دردهای باسن محسوب نمیشود. در مورد این دردها که عللی مانند کیست پیلونیدال یا مشکلات مقعد دارند به مقاله دردهای ناحیه دنبالچه مراجعه کنید.
درد باسن نشانه چیست
درد باسن یک بیماری نیست بلکه یک نشانه است و نشانه یک بیماری واحد نیست بلکه بیماری های زیادی میتوانند موجب بروز این درد شوند. مهمترین این علل در زیر بطور خلاصه بررسی میشوند.
در بررسی علت درد باسن محل آن مهم است. اینکه کجای باسن احساس شود میتواند به تشخیص بیماری که آن را ایجاد کرده است کمک کند ولی اینکه درد باسن سمت راست باشد و یا درد باسن سمت چپ باشد نوع بیماری را تغییر نمیدهد.
اینطور نیست که اگر به فرض سمت راست باسن درد بگیرد علت آن یک بیماری خاص باشد و اگر سمت چپ درد بگیرد میتوان به بیماری دیگری شک کرد. پس جهت درد در تشخیص علت درد باسن شده بی تاثیر است.
البته درد بالای باسن سمت چپ یا راست، فرقی نمیکند، همین که بالای باسن باشد معمولا مربوط به کمر میشود. در واقع درد بالای باسن بیشتر جزو دردهای کمر محسوب میشود تا جزو دردهای لگن باشد.
ضربه میتواند علت درد باسن باشد
زمین خوردن روی باسن میتواند موجب ضربه مستقیم به آن شود. این ضربه میتواند موجب پارگی خفیف در رشته های عضلات باسن و بروز خون مردگی در آن شود که نتیجه آن احساس دردی در پشت لگن و باسن است. بدن میتواند این نوع از آسیب را با چند روز تا چند هفته استراحت ترمیم کند.
در کنار استراحت، کمپرس آب گرم و استفاده از داروهای ضد التهاب و استامینوفن هم میتواند به بهبودی سرعت دهد.
ضربه به پشت باسن میتواند به ندرت موجب شکستگی استخوان های آن ناحیه هم بشود. این شکستکی هم میتواند منجر به احساس درد شود ولی این درد نیاز به مراقبت نزدیک پزشکی داشته و برای التیام و بهبود زمان بیشتری مورد نیاز است.
آیا علت درد باسن کشیدگی عضلانی است
باسن از سه عضله تشکیل شده سطحی ترین آنها عضله سرینی بزرگ یا گلوتئوس ماگزیموس gluteus maximus است. در زیر آن عضله سرینی میانی یا گلوتئوس مدیوس gluteus medius قرار گرفته و در زیر آن هم عضله سرینی کوچک یا گلوتئوس مینیموس gluteus minimus واقع شده است.
اگر قبل از ورزش حرکات کششی و گرم کردن را به خوبی انجام ندهیم میتوانیم موجب کشیدگی بیش از حد فیبرهای این عضلات شویم که نتیجه آن درد پشت باسن است. این درد ها هم معمولا به چند روز استراحت بهبود میابند. گرمای موضعی و استفاده از داروهای ضد التهابی و فیزیوتراپی میتواند در بهبود این دردها موثر باشد.
آرتروز ستون مهره میتواند علت درد باسن باشد
با افزایش سن معمولا فرسودگی در ستون مهره ایجاد میشود که نتیجه آن بروز سائیدگی و آرتروز در مفاصل ستون مهره است. این ساییدگی معمولا موجب بروز درد در پشت کمر میشود ولی ممکن است شما بجای احساس درد در کمر آن را در پشت باسن و لگن احساس کنید.
پس سائیدگی کمر میتواند موجب کمر دردی شود که همراه با درد پشت باسن و پشت لگن است ولی ممکن است حتی درد کمر هم وجود نداشته باشد و شما فقط یک درد در پشت باسن و لگن را احساس کنید.
درمان درد باسن به علت مشکلات کمر با پیدا کردن علت مشکل کمر و درمان آن است. در غالب این موارد تقویت عضلات کمر میتواند تا حدود زیادی درد باسن را کمتر کرده یا آن را از بین ببرد.
فتق یا هرنی دیسک، علت درد باسن
ستون فقرات از تعداد زیادی مهره درست شده که بین آنها دیسک قرار دارد. جابجایی این دیسک میتواند موجب فشار به عصبی شود که از نزدیکی آن عبور میکند. فشار به این عصب موجب احساس دردی میشود که به آن سیاتیک میگویند.
سیاتیک دردی تیز و تیرکشنده در پشت باسن و لگن است که به ران و ساق انتشار میابد. همراه با این درد ممکن است احساس بیحسی یا سوزن سوزن شده در نواحی ذکر شده هم وجود داشته باشد.
درد باسن میتواند به علت تنگی کانال در ناحیه نخاع هم ایجاد شود. علت بسیاری از موارد درد باسن بعد از جراحی تعویض مفصل در ناحیه لگن مشکلات تحریک عصب سیاتیک است.
آیا علت درد باسن من سندروم پیریفورمیس است
پیریفورمیس نام عضله است که در عمق لگن و در پشت باسن قرار گرفته است. عصب سیاتیک بعد از خروج از ستون مهره و در مسیرش برای رسیدن به پشت ران از پشت لگن عبور میکند. دراین ناحیه از نزدیکی عضله ای به نام پیریفورمیس عبور میکند.
مشکلات این عضله میتواند موجب فشار به عصب سیاتیک شود که نتیجه آن احساس درد باسن و پشت لگن است.
درد سندورم پیریفورمیس چون در نتیجه تحریک عصب سیاتیک بوجود آمده است میتواند شبیه درد فتق دیسک باشد یعنی همراه با بیحسی یا سوزن سوزن شدن ران یا ساق باشد.
با این حال این تشخیص از آنچه تصور میشود بسیار کمتر شایع است.
بررسی منابع بالینی نشان میدهد سندروم پیریفورمیس تنها 0.3 تا 6 درصد از کل موارد درد کمر و درد پشت ران را توضیح میدهد، یعنی حدود 2.4 میلیون مورد جدید در سال از میان نزدیک به 40 میلیون مورد جدید درد شبهسیاتیکی.
بورسیت به عنوان علت درد باسن
بورسیت بیماری است که به علت التهاب و تجمع مایع در بافت هایی به نام بورس ایجاد میشود. بورس ها بالشتک های ضربه گیری هستند که معمولا بر روی برجستگی های استخوانی قرار میگیرند.
دو بورس در لگن میتوانند موجب درد باسن شوند. بورس تروکانتر و بورس ایسکیال.
بورسیت تروکانتر التهاب بورس روی تروکانتر بزرگ است که معمولا موجب احساس درد در قسمت خارجی باسن میشود. این بیماری معمولا در دونده ها یا رقاصان بوجود میاید.
درمان خط اول این بیماری تزریق نیست.
در کارآزمایی تصادفی روی 204 بیمار که آموزش و ورزش را با تزریق کورتون در تاندینوپاتی گلوتئال مقایسه کرد، بعد از 8 هفته 77 درصد گروه آموزش و ورزش بهبود قابل توجه گزارش کردند در برابر 58 درصد گروه تزریق و 29 درصد گروه بدون درمان، و برتری آموزش و ورزش تا 52 هفته هم باقی ماند.
در زیر قسمتی از استخوان لگن به نام ایسکیوم یک بورس به نام بورس ایسکیال وجود دارد. التهاب این بورس میتواند موجب احساس درد باسن و پشت لگن شود.
این درد معمولا موقع نشستن بر روی زمین یا صندلی احساس میشود. ضربه مستقیم به پشت باسن یا نشستن به مدت طولانی میتواند موجب بورسیت شود. قبلا به آن بیماری خیاطان میگفتند چون بعضی از خیاط ها به علت نشستن زیاد به آن مبتلا میشدند.
مطالعه ای بر ارزیابی و درمان تاندینوپاتی پروگزیمال همسترینگ توضیح میدهد که این بیماری هم در ورزشکار و هم در غیرورزشکار دیده میشود، درد آن اغلب ماهها طول میکشد و فعالیت روزمره را محدود میکند، و پایه درمان آن کشش تدریجی و کنترلشده روی تاندون است نه استراحت مطلق.
تاندینوپاتی همسترینگ میتواند علت درد باسن باشد
عضلات همسترینگ در پشت ران قرار دارند. تاندون این عضلات به استخوان ایسکیوم در زیر و پشت باسن متصل میشود.
در بعضی ورزش ها مانند دونده ها یا فوتبالیست ها یا در حرکات بدنی خاص ممکن است به علت انقباض شدید عضله همسترینگ، محل اتصال تاندون این عضله به استخوان ایسکیوم آزرده و ملتهب شود که نتیجه آن احساس درد بر روی استخوان ایسکیوم یعنی در پشت باسن است.
لازم به ذکر است وقتی مینشینیم فشار مستقیما از طرف زمین به استخوان ایسکیوم لگن وارد میشود. پس درد تاندینوپاتی همسترینک موقع نشستن بیشتر میشود.
آیا علت درد باسن من شکستگی استرسی ساکروم است
استخوان ساکروم پایین ترین قسمت ستون مهره است. شکستگی استرسی این استخوان بیشتر در دختران جوان دونده که عضلات نه چندان قوی دارند دیده میشود. این دختران معمولا سوء تغذیه داشته و غالب آنها اختلال در عادت ماهیانه هم دارند. این بیماری در سربازان جوان هم دیده میشود.
درد شکستگی استرسی ساکروم در پشت باسن احساس میشود و با راه رفتن شدیدتر میگردد. درمان این بیماری معمولا بهبود تغذیه از نظر میزان دریافتی پروتئین و کلسیم و تعدیل فعالیت های بدنی است.
آیا کمبود ویتامین D میتواند علت درد باسن باشد
کمبود ویتامین D بهتنهایی دردی با محل مشخص در باسن ایجاد نمیکند، ولی درد منتشر استخوانی و ضعف عضلات لگن را تشدید میکند و در بروز شکستگی استرسی نقش دارد. این کمبود در ایران بسیار شایع است.
یک متاآنالیز بر روی 30 مطالعه و 26,042 نفر در ایران شیوع کلی کمبود ویتامین D را 56 درصد گزارش کرده است، 64 درصد در زنان و 44 درصد در مردان. به همین دلیل در فردی که درد مبهم و طولانی در ناحیه لگن و باسن دارد، اندازهگیری سطح ویتامین D بخش منطقی و کمهزینهای از بررسی است.
علت درد بالای باسن چیست
در محل اتصال ستون مهره به لگن دو مفصل به نام ساکروایلیاک وجود دارد. این مفاصل به علت بیماری های مختلفی مانند روماتیسم (بخصوص اسپوندیلیت انکیلوزان) یا ضربه یا عفونت میتواند ملتهب شده و ایجاد درد کند.
در بسیاری اوقات علت درد بالای باسن التهاب مفصل ساکروایلیاک است.
این مفصل بیشتر از چیزی که تصور میشود منبع درد باسن است.
مرور جامعی بر همهگیرشناسی و تشخیص درد مفصل ساکروایلیاک نشان میدهد این مفصل در 15 تا 30 درصد افراد مبتلا به درد مزمن کمر که درد آنها ریشه عصبی ندارد منشا اصلی درد است، و اختلاف طول واقعی یا ظاهری اندامها، سن بالاتر، جراحی قبلی ستون مهره، بارداری و ضربه از عوامل زمینهساز آن هستند.
علت درد باسن در بارداری
علت درد باسن در بارداری کاملا متفاوت و متنوع است. یکی از آنها فشار بچه است که درون رحم در ماههای آخر بارداری بزرگ شده است. این فشار در داخل لگن میتواند موجب بروز احساس درد پشت باسن شود.
بزرگ شدن شکم میتواند موجب افزایش قوس کمی شود و این بیشتر شدن قوس کمر با فشار به ستون مهره موجب تحریک اعصاب آن شده و این حس درد مهره ها در غالب اوقات بجای کمر در پشت لگن حس میشود و یک علت درد باسن در بارداری است.
گاهی اوقات فشار رحم بزرگ شده به عصب سیاتیک موجب تحریک عصب و در نتیجه بروز درد در باسن میشود.
و در نهایت در ماه آخر بارداری انقباضات رحمی میتواند از علل مهم درد باسن در بارداری باشد.
بهترین روش کنترل این درد ها اینست که خانم باردار مدت زیادی یک جا ننشیند و نرمش های طبی را برای تقویت عضلات کمر انجام بدهد. فعالیت بدنی مناسبی داشته باشد و اگر درد زیاد شد به پزشک مراجعه کند.
این توصیه پایه علمی دارد.
در یک متاآنالیز روی 6 کارآزمایی تصادفی با 2,231 زن باردار، ورزش بهتنهایی برای زنان باردار مبتلا به درد کمری-لگنی موثر گزارش شد (نسبت خطر 0.60) و در بلندمدت از بروز دورههای کمردرد پیشگیری کرد (نسبت خطر 0.92).
علت درد باسن در زنان چیست
جهت درد در زنان هم مانند مردان به تشخیص کمک نمیکند و همان علل ارتوپدی بالا مطرحاند. تفاوت در این است که در زنان چند علت غیر ارتوپدی هم وجود دارد که اگر درد با قاعدگی رابطه داشته باشد باید حتما به آنها فکر کرد.
مهمترین آنها آندومتریوز است.
در یک مطالعه بر روی 744 زن با درگیری عصبی ناشی از آندومتریوز گزارش شده که حدود 40 درصد موارد آندومتریوز با درد نوروپاتیک همراه است و در 83.2 درصد این بیماران درد شبیه سیاتیک وجود داشت. درگیری مستقیم عصب سیاتیک در 52.3 درصد و ریشههای عصبی خاجی در 45 درصد موارد دیده شد.
نکته عملی این است که اگر درد باسن در یک خانم دورهای باشد و همزمان با قاعدگی شدیدتر شود، معاینه ارتوپدی بهتنهایی کافی نیست و مشاوره زنان لازم است. در مقابل، در زنان میانسال شایعترین علل ارتوپدی درد باسن بورسیت تروکانتر و تاندینوپاتی همسترینگ هستند که هر دو در بخشهای بالا توضیح داده شدند.
چه زمانی درد باسن نشانه خطر است
اکثر قریب به اتفاق دردهای باسن منشا عضلانی-اسکلتی دارند و با استراحت و اصلاح فعالیت بهتر میشوند. با این حال تعداد کمی از این دردها نشانه یک بیماری جدیتر هستند و شناختن آنها اهمیت دارد.
در یک مطالعه بر روی 22 مطالعه و 41,320 بیمار که با درد کمر و پشت لگن به اورژانس مراجعه کرده بودند، شیوع بیماریهای جدی ستون فقرات بین 2.5 تا 5.1 درصد گزارش شد: شکستگی مهره تا 7.2 درصد، سرطان ستون فقرات تا 2.1 درصد، عفونت تا 1.9 درصد و فشار به نخاع یا ریشه های آن بین 0.1 تا 1.9 درصد. یعنی بیش از 94 درصد این بیماران هم علت خطرناکی نداشتند.
نشانههایی که مراجعه بدون تاخیر به پزشک را لازم میکنند:
- بیحسی ناحیه بین دو پا و اطراف مقعد، یا اختلال تازه در کنترل ادرار و مدفوع
- ضعف پیشرونده در پا، افتادگی مچ پا یا ناتوانی در بلند کردن پنجه
- تب و لرز، یا سابقه عفونت اخیر همراه با درد باسن
- سابقه سرطان، کاهش وزن بدون علت، یا دردی که شبها بیمار را از خواب بیدار میکند
- درد شدید بعد از زمین خوردن، بهخصوص در فرد مبتلا به پوکی استخوان
- دردی که بعد از چند هفته استراحت و مسکن ساده اصلا کمتر نشده است
تشخیص علت درد باسن چگونه انجام میشود
چون علل درد باسن بسیار متنوعاند، تشخیص با شرح حال و معاینه شروع میشود نه با عکس و امآرآی. محل دقیق درد، رابطه آن با نشستن یا راه رفتن، و انتشار آن به ران و ساق مهمترین سرنخها هستند.
هیچ معاینهای بهتنهایی نمیتواند مفصل ساکروایلیاک را بهعنوان منشا درد اثبات کند. مروری بر روشهای تشخیص اختلال مفصل ساکروایلیاک نتیجه میگیرد که تشخیص ترکیبی از شرح حال دقیق، مانورهای تحریکی در معاینه و در نهایت تزریق تشخیصی داخل مفصل است.
تصویربرداری فوری در غیاب نشانههای خطر کمکی به بیمار نمیکند.
فراتحلیلی روی 6 کارآزمایی تصادفی با 1,804 بیمار نشان داد رادیوگرافی یا امآرآی یا سیتی فوری در درد کمر و پشت لگن بدون علائم هشدار، نه در 3 ماه اول و نه در 6 تا 12 ماه بعد، تفاوت معناداری در درد یا عملکرد بیماران ایجاد نمیکند.
ترتیب منطقی بررسی بر همین اساس است: اول معاینه و رد کردن نشانههای خطر، بعد چند هفته درمان غیرجراحی، و فقط در صورت نبود بهبود، تصویربرداری هدفمند بر اساس تشخیص احتمالی.
سوالات متداول
منابع:
- Deep Gluteal Syndrome: A Pain in the Buttock — Current Sports Medicine Reports
- Exploring the anatomical basis of piriformis syndrome: A systematic review — Morphologie
- Improved Outcomes With Platelet-Rich Plasma for Treating Extra-articular Hip Pathology Especially Greater Trochanteric Pain Syndrome and Hamstring Injury: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials — Arthroscopy
- Low Back Pain in the Emergency Department: Prevalence of Serious Spinal Pathologies and Diagnostic Accuracy of Red Flags — The American Journal of Medicine
- Successful Diagnosis of Sacroiliac Joint Dysfunction — Journal of Pain Research
- Imaging strategies for low-back pain: systematic review and meta-analysis — The Lancet
- Efficacy and safety of laparoscopic nerve decompression for neuropathic sciatic pain due to endometriosis: A systematic review and meta-analysis — International Journal of Gynecology and Obstetrics
- Prevalence of vitamin D deficiency in Iran: A systematic review and meta-analysis — Nutrition and Health
- Piriformis Injection — StatPearls, NCBI Bookshelf
- Education plus exercise versus corticosteroid injection use versus a wait and see approach on global outcome and pain from gluteal tendinopathy: prospective, single blinded, randomised clinical trial — The BMJ
- Proximal Hamstring Tendinopathy: Clinical Aspects of Assessment and Management — Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy
- Sacroiliac joint pain: a comprehensive review of epidemiology, diagnosis and treatment — Expert Review of Neurotherapeutics
- Prevention of low back and pelvic girdle pain during pregnancy: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials with GRADE recommendations — Physiotherapy
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهی پزشک معالج نیست.
دیدگاه خود را بنویسید