توانایی رانندگی بعد از تعویض مفصل لگن به چند عامل بستگی دارد.
در یکی دو هفتهی اول بعد از جراحی، مصرف داروهای مسکن میتواند هوشیاری و تمرکز ذهنی لازم برای رانندگی را کاهش دهد.
عامل دیگر، بازگشت قدرت اندام تحتانی است، چون بیمار باید بتواند بدون درد پا را بلند کند، روی صندلی بنشیند، زانو را در جهات مختلف حرکت دهد و پدالها را با سرعت کافی فشار دهد. این توانایی با گذشت زمان و نرمشهای طبی بهتدریج بازمیگردد.
نوع خودرو (دنده اتوماتیک یا دستی) و اینکه کدام طرف لگن عمل شده هم مهم است. بهطور کلی، اگر مفصل کارگذاشتهشده در سمت چپ باشد و خودرو دنده اتوماتیک داشته باشد، رانندگی معمولاً بعد از سه تا چهار هفته امکانپذیر است.
اگر جراحی در سمت راست انجام شده باشد یا خودرو پدال کلاچ داشته باشد، این مدت به چهار تا شش هفته افزایش مییابد.
این اعداد تقریبی هستند و در هر بیمار متفاوتاند، بنابراین باید فقط با تأیید و اجازهی صریح پزشک جراح، رانندگی از سر گرفته شود.
توصیهی جراحان در دنیا بین 4 تا 8 هفته نوسان دارد و همین پراکندگی، بیماران را سردرگم میکند.
در یک متاآنالیز که همهی مطالعات شبیهساز رانندگی پس از تعویض مفصل ران را جمع کرد، زمان واکنش ترمز در هفتههای 1 و 2 و 3 هنوز در سطح پیش از عمل یا بدتر از آن بود و نخستین بهبود معنادار در هفتهی 6 دیده شد. مطالعهی مستقل دیگری که زمان بازگشت پارامترهای ترمز را در 90 بیمار با دو روش جراحی سنجید نیز همین نظر را تایید کرد و نشان داد پارامترهای ترمز در هفتهی ششم به سطح گروه کنترل سالم میرسند.
رانندگی مهارتی است که نیاز به توانایی های خاص دارد. دسته ای از این توانایی ها میتوانند بعد از عمل جراحی دستخوش تغییر شوند پس بطور طبیعی کسی که قبل از عمل جراحی رانندگی میکرده میتواند پس از بازگشت این توانایی ها مجددا این کار را انجام دهد.
متغیرهای خاصی بر توانایی های رانندگی بعد از جراحی تعویض مفصل لگن تاثیرگذار است. در زیر به مهمترین آنها میپردازیم.
مصرف دارو
برای کاهش درد بعد از جراحی تعویض مفصل معمولا تا یکی دو هفته از داروهای مسکن استفاده میشود.
این داروها میتوانند بر هوشیاری و تمرکز ذهنی تاثیر منفی بگذارند و چون رانندگی نیازمند تمرکز بالاست، رانندگی در این دوره خطرناک است. در راهنمای رسمی فعالیتها پس از تعویض کامل مفصل ران نیز قطع کامل مسکنهای مخدر بهعنوان شرط اول بازگشت به رانندگی ذکر شده است، پیش از هر معیار زمانی دیگری.
قدرت عضلات
مسئله دیگر توانایی بیمار در حرکت دادن اندام تحتانی و پا است. پس از جراحی تعویض مفصل ران بیمار تا مدتی نمیتواند از قدرت کامل اندام تحتانی خود استفاده کند. این قدرت با گذشت زمان و با انجام نرمش های طبی بتدریج بیشتر میشود.
برای رانندگی بعد از تعویض مفصل ران، بیمار باید این توانایی را داشته باشد که بدون احساس درد پای خود را به راحتی از زمین بلند کرده و بتواند بر روی صندلی اتومبیل بنشیند.
در هنگامی که بر روی صندلی قرار گرفته است باید بتواند به راحتی زانوی خود را به طرفین و به بالا و پایین حرکت دهد. همچنین باید توانایی فشردن پدال های اتومبیل را داشته باشد.
داشتن قدرت کافی برای حرکت اندام تحتانی یک مسئله است و مسئله دیگر سرعت کافی در واکنش نشان دادن به محیط جاده و خیابان است.
فرد باید بتواند با سرعت کافی با پدال ها کار کند. معمولا بعد از عمل جراحی مدتی طول میشکد تا فرد بتواند مهارت کافی در حرکات سریع اندام تحتانی را بدست آورد. این سرعت و کندی قابل اندازهگیری است.
در پژوهشی که زمان واکنش ترمز را در 25 بیمار با تعویض مفصل ران سمت راست دنبال کرد، زمان واکنش از 671 میلیثانیه پیش از عمل به 836 میلیثانیه در روز ششم و 735 میلیثانیه در هفتهی دوم رسیده بود.
در مقابل، در مطالعهای روی 110 بیمار مسن با شبیهساز رانندگی زمان واکنش بیماران تعویض مفصل ران در هفتهی سوم از مقدار پیش از عمل هم سریعتر شده بود، که نشان میدهد سن و وضعیت پایهی بیمار نقش تعیینکننده دارند.
نشانههای آمادگی برای نشستن پشت فرمان
تصمیم دربارهی زمان بازگشت به رانندگی نباید فقط بر اساس شمارش هفتهها گرفته شود. مجموعهای از نشانههای عملکردی وجود دارد که نشان میدهد بدن آمادگی لازم را به دست آورده است.
مرجع ارتوپدی آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا معیار را زمانمحور تعریف نمیکند. بر اساس راهنمای رسمی فعالیتها پس از تعویض کامل مفصل ران، رانندگی معمولا زمانی ایمن است که بیمار دیگر مسکن مخدر مصرف نکند و قدرت و رفلکسهای او به وضعیت طبیعی نزدیک شده باشد.
در سطح عملکردی، بیمار باید بتواند بدون کمک و بدون درد سوار خودرو شود، پای عملشده را از زمین بلند کند، زانو را در جهات مختلف حرکت دهد، و پدال ترمز را با تمام نیرو و بهسرعت فشار دهد. کاهش نیروی ترمز موضوعی قابل اندازهگیری است.
در پژوهشی که نیروی ترمز و زمان واکنش را پیش و پس از تعویض مفصل ران اندازه گرفت، نیروی ترمز از 455 نیوتن پیش از عمل به 303 نیوتن در روز ششم و 376 نیوتن در هفتهی دوم افت کرده بود.
نکتهی مهم این است که خودِ بیمار معمولا این افت را حس نمیکند. مطالعه ای که زمان بازگشت به رانندگی را پس از 20 جراحی شایع ارتوپدی بررسی کرد نشان داد گزارش خود بیماران دربارهی زمان بازگشت، اغلب با نتایج اندازهگیریشدهی زمان واکنش ترمز همخوانی ندارد. به همین دلیل تایید پزشک جراح جایگزین ندارد.
پیش از بازگشت به رانندگی، تکمیل برنامهی فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل ران و رسیدن به راه رفتن پایدار بدون واکر یا عصا دو پیششرط عملی دیگر هستند.
دیگر عوامل
متغیر های دیگر که در توانایی فرد در رانندگی تاثیرگذار هستند عبارتند از
- آیا اتومبیل مورد استفاده دنده اتوماتیک دارد یا بیمار برای کنترل آن نیاز به استفاده از پدال کلاچ خواهد داشت. مسلما کنترل اتومبیل با دنده اتوماتیک راحت تر است
- آیا مفصل ران چپ تحت عمل جراحی قرار گرفته یا عمل بر روی طرف راست انجام شده است
- روش جراحی چه بوده است
در پژوهشی که زمان واکنش ترمز را پس از تعویض مفصل ران با روش قدامی در دو سمت راست و چپ مقایسه کرد، در بیماران عملشده در سمت راست 85.7 درصد تا هفتهی دوم به زمان واکنش پیش از عمل خود رسیدند، در حالی که در بیماران عملشده در سمت چپ اصلا افت معناداری در زمان واکنش ثبت نشد.
در یک متاآنالیز که 19 مطالعهی زمان واکنش ترمز پس از تعویض مفصل ران و زانو را بررسی کرد، زمان کل واکنش ترمز پس از تعویض مفصل ران سمت راست از هفتهی دوم به بعد به مقدار پیش از عمل بازگشت. با این حال، این بازگشت به معنای بازگشت به سطح افراد سالم نیست و به همین دلیل بازهی 4 تا 6 هفته همچنان توصیهی محتاطانه و منطقی باقی میماند.
با در نظر گرفتن توضیحات بالا به بیماران توصیه میشود:
در صورتی که مفصل کارگذاشته شده در لگن در سمت چپ لگن باشد و اتومبیل آنها دنده اتوماتیک دارد میتوانند بعد از گذشت ۴-۳ هفته از عمل جراحی رانندگی کنند.
در صورتی که جراحی تعویض مفصل لگن در طرف راست انجام شده و یا اتومبیل مورد استفاده فرد پدال کلاچ دارد توصیه میشود رانندگی بعد از ۶-۴ هفته انجام شود.
البته این اعداد تقریبی بوده و در مورد هر بیماری متفاوتند. فرد باید با پزشک جراح خود در این زمینه مشورت کند و تنها زمانی که پزشک به وی اجازه رانندگی داد آن را انجام دهد.
سوار و پیاده شدن از خودرو بعد از تعویض مفصل ران
خطرناکترین لحظهی رانندگی برای بیمار تازه عملشده، لحظهی نشستن روی صندلی و بلند شدن از آن است، نه خودِ رانندگی. اگر صندلی خودرو خیلی پایین باشد مفصل ران بهشدت خم میشود و این همان وضعیتی است که باید از آن پرهیز شود.
اصل کلی این است که ران نباید بیش از 90 درجه خم شود و پای عملشده نباید به داخل بچرخد یا از خط وسط بدن عبور کند. رعایت همین اصول در ماههای نخست، خطر دررفتگی بعد از تعویض مفصل ران را کم میکند.
روش پیشنهادی برای سوار شدن:
- صندلی خودرو را تا آخرین حد به عقب بکشید و پشتی آن را کمی به عقب بخوابانید تا زاویهی خم شدن ران کمتر شود.
- اگر صندلی پایین است، یک بالشت محکم روی آن بگذارید تا ارتفاع نشیمنگاه بیشتر شود.
- پشت به داخل خودرو بایستید، ابتدا بنشینید و سپس هر دو پا را با هم و بدون چرخاندن تنه به داخل بیاورید.
- برای پیاده شدن همین ترتیب را برعکس انجام دهید. ابتدا هر دو پا بیرون، بعد بلند شدن.
اصول نشستن ایمن در ماههای نخست پس از عمل، در مقالهی نشستن بعد از تعویض مفصل ران بهطور کامل توضیح داده شده است.
نکات ایمنی هنگام رانندگی و بروز درد پشت فرمان
بازگشت به رانندگی یک اقدام ناگهانی نیست و بهتر است مرحلهای انجام شود. چند اصل ساده، اولین هفتههای رانندگی را ایمنتر میکند.
اولین رانندگی باید کوتاه، در مسیر آشنا، در روز و بدون ترافیک سنگین باشد و ترجیحا یک همراه در خودرو حضور داشته باشد. دلیل این احتیاط، سرعت بازگشت زمان واکنش است.
در مطالعهای که زمان واکنش ترمز را در دو روش قدامی و خلفی تعویض مفصل ران مقایسه کرد، زمان واکنش گروه قدامی در هفتهی اول از 638 به 694 میلیثانیه بدتر شده بود و تازه در هفتهی دوم به خط پایه بازگشت.
اگر حین رانندگی درد کشالهی ران یا احساس ناپایداری ایجاد شد، باید در اولین نقطهی امن توقف کرد و از خودرو پیاده شد. درد پشت فرمان معمولا به معنی زودهنگام بودن بازگشت است، نه آسیب جدید، اما ادامه دادن مسیر با درد باعث میشود واکنش پا به پدال کند شود.
هر 45 تا 60 دقیقه یک توقف کوتاه و چند دقیقه راه رفتن، هم درد را کم میکند و هم از راکد شدن جریان خون در اندام تحتانی جلوگیری میکند. اهمیت این نکته در مقالهی لخته شدن خون در وریدهای عمقی بعد از تعویض مفصل ران توضیح داده شده است.
سفر طولانی و سرنشین بودن در خودرو
بسیاری از بیماران پیش از آنکه خودشان رانندگی کنند، لازم است بهعنوان سرنشین مسافت طولانی طی کنند. محدودیت سرنشین بودن با محدودیت رانندگی یکی نیست و بسیار زودتر برداشته میشود.
سرنشین بودن از روزهای نخست پس از ترخیص مجاز است، به شرط رعایت همان اصول سوار و پیاده شدن و توقفهای منظم. نگرانی اصلی در سفرهای طولانی، بیحرکتی ممتد و خطر ترومبوآمبولی وریدی است، نه فشار روی پروتز.
شواهد در این زمینه از تصور رایج آرامبخشتر است.
در پژوهشی که خطر ترومبوآمبولی وریدی در بیماران پرواز کرده در روزهای اول پس از تعویض مفصل را بررسی کرد، 220 بیمار بهطور میانگین 2.9 روز پس از جراحی پرواز کردند و میزان ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه در آنها تفاوت معناداری با 1245 بیماری که سفر نکرده بودند نداشت.
با این حال، ادامهی داروی ضدانعقاد طبق دستور پزشک، نوشیدن آب کافی، انجام حرکات مچ پا در حالت نشسته و توقف هر یک ساعت برای راه رفتن، اقدامات استانداردی هستند که در هر سفر طولانی باید رعایت شوند.
سوالات متداول
منابع:
- Doctor when can I drive? A systematic review and meta-analysis of return to driving after total hip arthroplasty — Hip International
- Rapid Return to Braking After Anterior and Posterior Approach Total Hip Arthroplasty — JAAOS Global Research & Reviews
- A Novel Assessment of Braking Reaction Time Following THA Using a New Fully Interactive Driving Simulator — HSS Journal
- Return to Driving After Anterior Total Hip Arthroplasty — Orthopedics
- When is it safe to resume driving after total hip and total knee arthroplasty? A meta-analysis of literature on post-operative brake reaction times — The Bone & Joint Journal
- Effect of total hip arthroplasty on brake reaction time and braking force — Hip International
- Driving Simulator Brake Reaction Parameters After Total Hip Arthroplasty According to Different Surgical Approaches — The Journal of Arthroplasty
- When Can I Drive After Orthopaedic Surgery? A Systematic Review — Clinical Orthopaedics and Related Research
- A study on brake-accelerator reaction times in elderly patients after artificial knee joint and hip joint replacement surgery — Traffic Injury Prevention
- Activities After Total Hip Replacement — OrthoInfo, American Academy of Orthopaedic Surgeons
- Risk of symptomatic venous thromboembolism associated with flying in the early postoperative period following elective total hip and knee arthroplasty — The Journal of Arthroplasty
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهی پزشک معالج نیست.
دیدگاهها