درد آرنج یکی از شکایت های شایع اندام فوقانی است. منشا آن می تواند خود مفصل آرنج باشد یا از گردن و شانه به آرنج منتقل شود. شناخت علت دقیق، اولین قدم درمان درست است.
شایع ترین علت درد آرنج، اپی کندیلیت خارجی یا آرنج تنیس بازان است که از استفاده بیش از حد تاندون های قسمت خارجی آرنج ایجاد می شود. نمونه مشابه آن در سمت داخلی، آرنج گلف بازان نام دارد. هر دو با درد موضعی و حساسیت به لمس همان نقطه شناخته می شوند.
علل دیگر شامل ساییدگی و آرتروز خود مفصل، آسیب های حاد مانند شکستگی و دررفتگی، بیماری های التهابی مثل آرتریت روماتوئید و بورسیت اولکرانون، و مشکلات عصبی مانند سندرم تونل کوبیتال و فشار به عصب رادیال است. فشار روی ریشه های عصبی گردن هم می تواند درد را تا آرنج بکشاند.
تشخیص با معاینه بالینی شروع می شود. رادیوگرافی، سونوگرافی و ام آر آی برای دیدن استخوان و تاندون و بافت نرم به کار می روند. در موارد مشکوک به بیماری التهابی یا درگیری عصب، آزمایش خون و نوار عصب و عضله هم اضافه می شود.
درمان به علت زمینه ای بستگی دارد. استراحت، یخ گذاری و کنار گذاشتن حرکت تکراری آسیب زا اقدام اول است. فیزیوتراپی، داروی ضدالتهاب، تزریق و در موارد مقاوم جراحی مرحله های بعدی هستند. بیشتر دردهای آرنج بدون جراحی خوب می شوند.
علل درد آرنج
درد آرنج از مشکلات شایعی است که میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. این درد ممکن است به علت استفاده‌ی بیش از حد از اندام فوقانی، بیماری‌های التهابی، مشکلات عصبی یا بیماری‌های مفصلی ایجاد شود. تشخیص صحیح علت درد آرنج برای انتخاب بهترین روش درمان بسیار مهم است. در زیر شایعترین علل درد آرنج را بررسی میکنیم.
خرابی مفصل
ساییدگی و آرتروز آرنج میتواند از علل دردهای مزمن آن باشد. این سائیدگی میتواند دلایل متفاوتی داشته باشد. بدجوش خوردن شکستگی های آرنج و یا آسیب مزمن بافت های آن بدنبال ضربات وارده میتواند در دراز مدت موجب ساییدگی و آرتروز آرنج شود و این سائیدگی هم موجب احساس درد در آرنج میشود.
آسیب‌های ناشی از استفاده‌ی بیش از حد
آسیب‌های ناشی از استفاده‌ی بیش از حد از آرنج معمولاً به علت حرکات تکراری و فشار بیش از حد روی مفصل آرنج رخ می‌دهند. این آسیب‌ها غالبا در ورزشکاران و افرادی که کارهای سنگین بدنی انجام می‌دهند دیده میشود.
دو بیماری را میتوان در این دسته قرار داد
اپی کندیلیت خارجی که آرنج تنیس بازان هم نامیده می شود، شایع ترین علت درد آرنج است. در یک بررسی روی 4783 نفر بین 30 تا 64 سال، شیوع قطعی اپی کندیلیت خارجی 1.3 درصد و اپی کندیلیت داخلی یا گلف البو 0.4 درصد بود. بیشترین شیوع در سنین 45 تا 54 سال دیده شد.
در یک بررسی بر روی مطالعات قبلی درباره آرنج تنیس بازان، شیوع این بیماری در جمعیت عمومی 1 تا 3 درصد گزارش شد. در میان شاغلان 10.5 درصد درد قسمت خارجی آرنج را تجربه می کنند و 2.4 درصد تشخیص قطعی می گیرند. نکته مهم این است که کمتر از 10 درصد مبتلایان واقعا تنیس باز هستند.
بیشتر بیماران بدون جراحی خوب می شوند. طبق یک بررسی درباره بیماری های مفصل آرنج، حدود 95 درصد مبتلایان به آرنج تنیس بازان خودبه خود یا با درمان غیرجراحی بهبود می یابند و فقط 4 تا 11 درصد به جراحی نیاز پیدا می کنند. بهبود خودبه خودی معمولا یک تا دو سال طول می کشد.
آرنج تنیس‌بازان (Tennis Elbow)
آرنج تنیس‌بازان یا اپی‌کندیلیت خارجی از شایعترین علل درد آرنج است. این بیماری به علت التهاب لیگامان هایی که به بخش خارجی آرنج متصل هستند، ایجاد میشود.
آرنج منشا بسیاری از عضلات ساعد است. تاندون اکثر عضلات ساعد به سمت داخلی و یا خارجی آرنج میچسبند. عضلات اکستانسور یا بازکننده ساعد به قسمت خارجی و عضلات خم کننده یا فلکسور ساعد به سطح داخلی آرنج اتصال میابند.
گاهی اوقات تاندون این عضلات در محل اتصال به استخوان های آرنج کشیده و در نتیجه دردناک میشود. درد آرنج در محل اتصال عضلات اکستانسور یا بازکننده که در سطح خارجی آرنج احساس میشود را تنیس البو Tennis elbow یا آرنج تنیس بازان میگویند
علائم اصلی این بیماری بصورت درد در قسمت خارجی آرنج است که با حرکت مچ دست بیشتر میشود و همچنین ضعف در گرفتن اشیا
آرنج گلف‌بازان (Golfer’s Elbow)
گلف البو شبیه آرنج تنیس‌بازان است اما به علت التهاب لیگاان‌هایی بوجود میاید که به قسمت داخلی آرنج متصل هستند. این مشکل معمولاً در گلف‌بازان، وزنه‌برداران و افرادی که زیاد از عضلات مچ استفاده می‌کنند، دیده میشود.
علائم آن بصورت درد در قسمت داخلی آرنج است که با خم شدن مچ بیشتر میشود و ضعف در گرفتن اشیاء
آسیب‌های حاد
گاهی درد آرنج به دلیل آسیب‌های ناگهانی مانند ضربه، کشیدگی بیش از حد یا شکستگی ایجاد میشود. شایعترین این آسیب ها عبارتند از
دررفتگی و شکستگی آرنج
دررفتگی آرنج موقعی اتفاق می‌افتد که استخوان‌های مفصل از جای خود خارج شوند. این مشکل معمولاً در اثر زمین خوردن روی دست یا موقع تصادف ایجاد میشود و علائمآن بصورت درد شدید و ناگهانی آرنج، تغییر شکل مفصل و کاهش دامنه‌ی حرکتی آرنج است.
کشیدگی یا پارگی تاندون‌ها و رباط‌ها
این نوع آسیب معمولا در اثر حرکات ناگهانی و شدید آرنج ایجاد میشود و میتواند موجب درد و محدودیت حرکتی در مفصل شود. مثلا پارگی عضله دوسر بازویی در ناحیه آرنج میتواند موجب درد آرنج شود.
بیماری‌های التهابی و مفصلی
بعضی بیماری‌های التهابی می‌توانند باعث درد مزمن آرنج شوند. این بیماری‌ها معمولا موجب تورم، التهاب و کاهش حرکت مفصل می‌شوند. شایعترین این بیماری ها عبارتند از
آرتریت روماتوئید
آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که باعث التهاب مفاصل از جمله آرنج میشود و در این مفصل علائمی مانند درد و سفتی، تورم و التهاب و کاهش دامنه‌ی حرکتی را ایجاد میکند
درگیری آرنج در آرتریت روماتوئید کم نیست. در یک بررسی سونوگرافی روی 102 بیمار مبتلا به آرتریت روماتوئید، 35.3 درصد آنها التهاب فعال مفصل آرنج داشتند در حالی که در 50 نفر گروه شاهد هیچ موردی دیده نشد. مایع داخل مفصل آرنج هم در 54.9 درصد بیماران در برابر 6.9 درصد گروه شاهد مشاهده شد.
بورسیت آرنج
بورسیت به التهاب کیسه‌های کوچک پر از مایع که در مفصل آرنج قرار دارند گفته میشود. این التهاب معمولا در اثر فشار مداوم یا عفونت ایجاد میشود. بورسیت علائمی مانند تورم در پشت آرنج، حساسیت به لمس و محدودیت حرکت در مفصل را ایجاد میکند.
در پشت استخوان آرنج و بین آن و پوست، کیسه بافتی ظریفی وجود دارد که به آن بورس اولکرانون میگویند. التهاب و تورم این بورس میتواند موجب بورسیت اولکرانون و بروز درد آرنج در پشت آن شود.
بورسیت اولکرانون از علل شایع تورم پشت آرنج است. طبق مرجع آموزشی StatPearls درباره بورسیت اولکرانون، شیوع سالانه آن 10 تا 29 مورد در هر 100 هزار نفر است و در کسانی که آرنجشان مرتب تحت فشار یا ضربه های کوچک قرار می گیرد بیشتر دیده می شود.
مشکلات عصبی
بعضی مشکلات عصبی هم می‌توانند موجب درد آرنج شوند. این مشکلات معمولا با بی‌حسی، گزگز و ضعف عضلانی همراه هستند. شایعترین این بیماری ها عبارتند از
سندرم تونل کوبیتال
این بیماری موقعی ایجاد میشود که عصب اولنار در ناحیه‌ی آرنج تحت فشار قرار بگیرد. علائمی این بیماری بصورت بی‌حسی و گزگز در انگشتان حلقه و کوچک، درد در قسمت داخلی آرنج و ضعف در حرکت انگشتان دست است.
سندرم تونل کوبیتال بعد از سندرم تونل کارپ، شایع ترین گیرافتادگی اعصاب محیطی است. در یک بررسی روی بیش از 13 میلیون نفر-سال در نیروهای نظامی آمریکا، بروز آن 2.3 مورد در هر 1000 نفر-سال بود و بیشترین میزان در گروه سنی 35 تا 39 سال دیده شد.
فشار به عصب رادیال
عصب رادیال در مسیر خود از بازو به دست ممکن است تحت فشار قرار گیرد و بای ایجاد سندروم تونل رادیال، موجب درد در آرنج شود و علائمی مانند درد در پشت آرنج، ضعف در حرکت مچ و انگشتان و بی‌حسی در ساعد و دست را بوجود آورد.
فشار به اعصاب گردن
گاهی اوقات بیماری هایی که منشا آنها در ناحیه گردن است (مانند آرتروز مهره های گردن و یا هرنی دیسک بین مهره ای) میتواند موجب درد آرنج شود.
در یک بررسی روی 1420 عمل جراحی گردن به علت فشار روی ریشه عصبی، شایع ترین ریشه های درگیر C6 در 66 درصد و C7 در 62 درصد موارد بودند. همین دو ریشه هستند که درد را به قسمت خارجی آرنج و ساعد منتقل می کنند.
تفاوت درد آرنج سمت راست و چپ
در بیشتر موارد علت درد آرنج به راست یا چپ بودن آن ربطی ندارد. آنچه واقعا تفاوت می سازد، دست غالب فرد و الگوی کار روزانه اوست.
طبق یک بررسی مطالعات قبلی درباره آرنج تنیس بازان، احتمال درگیری سمت غالب بدن حدود 3.21 برابر سمت مقابل است. پس در یک فرد راست دست، درد آرنج راست بیشتر انتظار می رود و در فرد چپ دست برعکس. تفاوت جنسیتی هم وجود دارد و احتمال ابتلا در زنان حدود 1.33 تا 2.47 برابر مردان گزارش شده است.
یک استثنای مهم وجود دارد. درد بازو و آرنج سمت چپ که همراه با فشار یا سنگینی قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد یا تهوع باشد می تواند نشانه مشکل قلبی باشد و بررسی فوری اورژانسی لازم دارد. این نوع درد معمولا با حرکت دادن آرنج بدتر نمی شود و با فشار دادن روی خود آرنج هم دردناک نیست.
تشخیص علت درد آرنج
تشخیص دقیق علت درد آرنج برای انتخاب بهترین درمان ضروری است. پزشک از روش‌های مختلفی مانند معاینه‌ی بالینی، تصویربرداری پزشکی و آزمایش‌های تخصصی برای شناسایی علت درد استفاده می‌کنند.
معاینه‌ی
اولین قدم در تشخیص درد آرنج، بررسی علائم و معاینه به توسط پزشک است. در این مرحله پزشک سوالاتی درباره‌ی شدت درد، مدت زمان بروز علائم، فعالیت‌های روزمره و عوامل تشدیدکننده درد می‌پرسد. پس از آن با لمس آرنج و انجام برخی حرکات، محل دقیق درد و میزان محدودیت حرکتی را ارزیابی میکند.
ترتیب معاینه اهمیت دارد. طبق یک راهنمای معاینه فیزیکی آرنج، معاینه با نگاه کردن و لمس نقاط استخوانی شروع می شود. بعد دامنه حرکتی و قدرت عضلات بررسی می شود و در پایان تست های اختصاصی پایداری مفصل و اعصاب انجام می شوند.
بعضی از تست‌های رایج در معاینه‌ی فیزیکی:
- تست مقاومت مچ: برای بررسی آرنج تنیس‌بازان
- تست فشار بر عصب اولنار: برای تشخیص سندرم تونل کوبیتال
- بررسی تورم و التهاب: برای شناسایی بیماری‌های التهابی مانند بورسیت یا آرتریت
تصویربرداری پزشکی
در صورتی که معاینه‌ی اولیه کافی نباشد پزشک از روش‌های تصویربرداری برای بررسی آرنج استفاده میکند. این روش ها عبارتند از
رادیوگرافی: وقتی پزشک به شکستگی، دررفتگی یا بیماری‌های مفصلی مانند آرتروز مشکوک باشد رادیوگرافی ساده انجام میشود. این روش اطلاعات دقیقی درباره‌ی سلامت استخوان‌ها ارائه می‌دهد.
ام آر آی که یکی از بهترین روش‌های تشخیصی برای بررسی آسیب‌های تاندونی، رباطی و عصبی است.
سی تی اسکن برای بررسی شکستگی‌های پیچیده و آسیب‌های استخوانی به کار می‌رود. این روش تصاویر سه‌بعدی از استخوان‌ها را ارائه می‌دهد.
آزمایش‌های تخصصی
گاهی اوقات پزشک از آزمایش‌های تخصصی برای بررسی مشکلات عصبی و بیماری‌های التهابی استفاده میکند مانند نوار عصبی که برای بررسی عملکرد اعصاب و میزان فشار روی آنها انجام میشود. این تست در مواردی که پزشک به سندرم تونل کوبیتال یا سایر مشکلات عصبی مشکوک باشد، تجویز میشود.
اگر پزشک به بیماری‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید یا عفونت مشکوک باشد آزمایش خون برای بررسی سطح التهاب و وجود عوامل خودایمنی انجام میشود.
درمان درد آرنج
درمان درد آرنج به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. بعضی موارد با استراحت و درمان های خانگی بهبود می‌یابند در حالی که بعضی دیگر نیاز به مراجعه به پزشک یا حتی جراحی دارند. روش‌های درمانی شامل استراحت، دارودرمانی، فیزیوتراپی، تزریقات و در موارد شدید، جراحی است. در زیر عمده روش های درمانی درد آرنج را بررسی میکنیم.
درمان‌های خانگی
در موارد خفیف میتوان با تغییر عادات روزانه و مراقبت‌های خانگی درد آرنج را کاهش داد که رایج ترین آنها عبارتند از
- استراحت و کاهش فعالیت‌ها: یکی از مهم‌ترین اقدامات، کاهش فعالیت‌هایی است که باعث فشار بر آرنج می‌شوند. در صورت امکان از انجام حرکات تکراری که موجب درد می‌شوند، خودداری کنید.
- استفاده از یخ و گرما: برای کاهش التهاب و تورم بسته‌های یخ را به مدت 15 تا 20 دقیقه روی آرنج قرار دهید و در مواردی که درد مزمن است استفاده از گرما میتواند موجب افزایش جریان خون و کاهش سفتی عضلات شود.
- آتل: استفاده از آتل یا باندهای مخصوص آرنج میتواند از حرکات مضر جلوگیری کرده و فشار روی مفصل را کاهش دهد.
درمان های پزشکی
وقتی شدت درد زیاد است و با درمان های خانگی خوب نمیشود پزکش میتواند با کمک روش های زیر به درمان درد آرنج کمک کند.
دارو
داروهای مختلفی می‌توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند.
- داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی: داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن به کاهش التهاب و درد کمک می‌کنند. این داروها باید طبق دستور پزشک مصرف شوند.
- تزریق کورتیکواستروئید: وقتی که التهاب شدید باشد پزشک ممکن است تزریق استروئید را برای کاهش سریع درد و التهاب تجویز کند.
- داروهای شل‌کننده‌ی عضلانی: اگر درد ناشی از گرفتگی عضلانی باشد پزشک ممکن است از داروهای شل‌کننده‌ی عضلانی استفاده کند.
فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی
تمرینات فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روش‌های درمان درد آرنج است.
تمرینات کششی و تقویتی: مانند شش مچ دست برای کمک به کاهش فشار روی تاندون‌های آرنج و تمرینات تقویت عضلات ساعد برای افزایش قدرت و پایداری مفصل آرنج
ماساژ: ماساژ درمانی توسط فیزیوتراپ میتواند به کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل کمک کند.
جراحی
اگر درمان‌های غیرجراحی مؤثر نباشند پزشک ممکن است جراحی را پیشنهاد دهد.
جراحی آرتروسکوپی: در این روش پزشک از ابزارهای کوچک برای ترمیم تاندون‌های آسیب‌دیده یا برداشتن بافت ملتهب استفاده میکند.
آزادسازی عصب: وقتی که درد ناشی از فشردگی عصب باشد پزشک ممکن است جراحی برای آزادسازی عصب تحت فشار انجام دهد.
سوالات متداول
منابع:
- A Literature Review of Lateral Epicondylitis: Diagnosis, Risk Factors, Management and Treatment – Life
- Prevalence and determinants of lateral and medial epicondylitis: a population study – American Journal of Epidemiology
- Current concepts of elbow-joint disorders and their treatment – Journal of Orthopaedic Science
- A primer for physical examination of the elbow – The Physician and Sportsmedicine
- Incidence of Cubital Tunnel Syndrome in the U.S. Military Population – The Journal of Hand Surgery
- Prevalence of Elbow Joint Arthritis and Enthesitis in Rheumatoid Arthritis – Journal of Clinical Medicine
- Olecranon Bursitis – StatPearls, NCBI Bookshelf
- Cervical Radiculopathy: Incidence and Treatment of 1,420 Consecutive Cases – Asian Spine Journal
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها