شکستگی استرسی لگن نوعی از شکستگی است که بر اثر نیروهای مکرر و مداوم بر یک استخوان سالم ایجاد میشود، نه یک ضربهی شدید ناگهانی.
این شکستگی معمولا در سه محل رخ میدهد: گردن استخوان ران، راموسهای فوقانی و تحتانی پوبیس، و ساکروم.
شایعترین گروه در معرض خطر دوندگان استقامت هستند که مسافت، مدت یا شدت دویدن خود را ناگهان زیاد میکنند، و همچنین پرسنل نظامی تحت آموزشهای سخت.
عوامل زمینهای دیگر شامل اختلاف طول اندام تحتانی، کوکسا وارا، پوکی استخوان در سالمندان، و بارداری هستند.
علامت اصلی درد در کشاله ران (در شکستگی گردن ران و پوبیس) یا کمر پایین (در شکستگی ساکروم) است که با فعالیت بدتر و با استراحت بهتر میشود. تشخیص با شرححال و معاینه و در صورت لزوم رادیوگرافی، اسکن رادیوایزوتوپ یا MRI انجام میشود.
درمان اصلی قطع فعالیت ورزشی و استفاده از عصای زیر بغل است. شکستگیهای پوبیس و ساکروم معمولا با استراحت خودبخود بهبود مییابند، اما شکستگیهای ناپایدار گردن استخوان ران ممکن است نیاز به جراحی و پیچگذاری داشته باشند.
شکستگی استرسی Stress fracture به شکستگی میگویند که یا بر اثر ضعیف شدن استخوان و سپس شکسته شدن آن بر اثر وارد شدن یک نیروی نه چندان زیاد ایجاد میشود که به آن شکستگی ناشی از بی کفایتی استخوان Insufficiency fracture هم میگویند.
و یا بر اثر وارد شدن ضربات مکرر و مداوم بر روی یک استخوان سالم ایجاد میشود که به آن شکستگی ناشی از خستگی استخوان Fatigue fracture میگویند. شکستگی استرسی لگن بیشتر از نوع شکستگی های ناشی از خستگی استخوان هستند.
آناتومی
لگن خاصره یک ساختمان حلقوی است که از به هم چسبیدن سه استخوان تشکیل شده است.
دو استخوان بزرگ پهن به نام استخوان بی نام که در دو طرف قرار داشته و قرینه یکدیگرند در جلو به هم متصل میشوند و در عقب در بین آنها استخوان ساکروم یا خاجی قرار میگیرد.
جلویی ترین قسمت هر استخوان بی نام بصورت دو شاخه به هم پیوسته است که به آنها راموس های پوبیس میگویند.
مفصل ران تشکیل شده از سر استخوان ران (که قسمتی از استخوان ران است) که در درون حفره استابولوم (که قسمتی از لگن خاصره است) قرار گرفته است.
سر استخوان ران به توسط قسمت نازکتری که گردن استخوان ران نامیده میشود به تنه استخوان ران متصل میشود.
شکستگی استرسی لگن در چه نقاطی از ایجاد میشود
شکستگی استرسی لگن در سه محل ایجاد میشوند
- گردن استخوان ران
- راموس فوقانی و تحتانی پوبیس
- ساکروم
علت شکستگی استرسی لگن چیست
اگر یک سیم فلزی نازک را چند ده بار با دستان خود خم و راست کنید بالاخره میشکند. این نوع شکستگی را شکستگی فلز ناشی از خستگی Fatigue fracture میگویند. واکنش استخوان لگن در مقابل نیروهای مکرر وارده به آن هم مانند همین سیم فلزی است.
بر اثر نیروهای مکرری که به لگن و مفصل ران وارد میشود ضعیف ترین مکان هایی که دچار آسیب میشوند گردن استخوان ران و راموس های پویس و استخوان ساکروم است.
بر اثر این ضربات مکرر بتدریج ترک های ریزی در استخوان ایجاد میشود. این ترک بتدریج بزرگتر و بزرگتر شده و ممکن است بقدری بزرگ شود که موجب شکستگی کامل استخوان شود و این یعنی شکستگی استرسی لگن.
گردن استخوان ران در طول فعالیت های روزانه تحت فشارهای زیادی قرار دارد بطوریکه در حین راه رفتن و دویدن چند برابر نیروی وزن فرد به این ناحیه نیرو وارد میشود.
بر اثر فعالیت های بدنی شدید و مکرر مانند دویدن در مسافت های طولانی این نیروها میتوانند در نهایت موجب ترک برداشتن گردن استخوان ران و ایجاد شکستگی استرسی شوند.
وقتی نیروی زیادی به استخوان وارد میشود اگر این نیرو بتدریج و در طول چند ماه زیاد شود استخوان این فرصت را خواهد داشت تا خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
در این موارد تراکم استخوان بتدریج بیشتر شده و استخوان قویتر میشود تا بتواند نیروهای بیشتری را تحمل کند.
استخوان ورزشکاران به همین ترتیب بتدریج قوی و محکم میشود ولی اگر یک فعالیت ورزشی یا فعالیت بدنی کاری در مدت زمان کوتاهی زیاد شود استخوان فرصت ندارد تا خود را قوی کند و در نتیجه ترک برداشته و دچار شکستگی استرسی میشود.
شکستگی استرسی لگن در چه کسانی است
شکستگی استرسی لگن بیشتر در دوندگان استقامت ایجاد میشود. وقتی این افراد مسافت دو یا زمان آن و یا شدت آن را به ناگهان زیاد میکنند بدن خود را در معرض ابتلا به این شکستگی ها قرار میدهند.
تغییر دویدن از زمین صاف به سر بالایی و یا همراه بردن یک کوله پشتی سنگین مثال هایی از زیاد کردن شدت دویدن است.
گاهی شکستگی استرسی لگن میتواند با چند هفته دویدن شدید هم ایجاد شود. این وضعیت بیشتر در پرسنل نظامی که تحت آموزش های سخت مانند رژه طولانی قرار میگیرند دیده میشود.
پرسنل نظامی که تازه تحت آموزش قرار میگیرند در صورتی که جثه ضعیفی داشته باشند یا زیادی چاق باشند و یا اگر خانم باشند بیشتر در معرض خطر شکستگی استرسی لگن هستند.
دیگر عللی که میتواند زمینه ساز ابتلا به شکستگی استرسی لگن بعد از دویدن های شدید و طولانی باشد عبارتند از
- اختلاف در طول اندام های تحتانی
- کوکسا وارا
شکستگی استرسی لگن در زنان بیشتر دیده میشود. گاهی اوقات شکستگی های استرسی راموس های پوبیس در افراد مسن و مبتلا به پوکی استخوان دیده میشوند.
در این افراد فعالیت های بدنی نه چندان شدید ولی مکرر هم میتواند موجب این شکستگی بشود. گاهی اوقات هم این شکستگی ها در اواخر دوران بارداری بوجود میاید.
در این مواقع بر اثر افزایش وزن شکم، فشار بیشتری به استخوان های لگن وارد میشود.
شکستگی استرسی لگن در ورزشکاران زن و کمبود انرژی نسبی
شکستگی استرسی لگن در ورزشکاران زن، بهویژه دوندگان، شایعتر از مردان است و بخشی از این شیوع بیشتر به کمبود انرژی و اختلال قاعدگی مرتبط است، نه فقط به حجم تمرین.
این مجموعه علائم که شامل کمبود انرژی در دسترس با یا بدون اختلال خوردن، اختلال قاعدگی، و کاهش تراکم استخوان است امروز با عنوان کمبود انرژی نسبی در ورزش یا RED-S شناخته میشود و عارضه آن برای سیستم اسکلتال شامل آسیبهای استرسی استخوان از جمله شکستگی استرسی لگن است.
در ورزشکاران زنی که با وجود تمرین منظم و بدون افزایش ناگهانی حجم دویدن دچار شکستگی استرسی لگن یا شکستگیهای تکراری میشوند، بررسی وضعیت تغذیه، دریافت کالری کافی و منظم بودن قاعدگی، در کنار درمان ارتوپدی، بخش مهمی از پیشگیری از عود است.
علائم شکستگی استرسی لگن چیست
مهمترین علامت شکستگی استرسی در گردن استخوان ران و شکستگی استرسی راموس های پوبیس درد در کشاله ران است. درد شکستگی استرسی ساکروم در پایین کمر احساس میشود.
شدت درد در ایستادن و راه رفتن بیشتر شده و با استراحت کمتر میشود. بیمار به علت درد بد راه میرود. بالا رفتن از پله و یا دویدن و یا لگد زدن برای فرد بسیار مشکل میشود.
در این بیماران درد ممکن است در جلوی مفصل ران، خارج مفصل ران یا پشت باسن احساس شود. گاهی هم درد در ران و یا کمر احساس میشود که در این موارد تشخیص بیماری ممکن است بسیار مشکل شود.
در ابتدا درد فقط در حین تمرین ورزشی است ولی اگر به آن توجه نشود پس از چند هفته درد در حین راه رفتن معمولی هم احساس خواهد شد.
وقتی خوب به صحبت های بیمار گوش کنیم کنیم معمولا متوجه میشویم سابقه تغییری در روش، مدت و یا شدت دویدن را میدهد و یا ممکن است اخیرا در یک دوره آموزش های نظامی شرکت کرده باشد. ورزش های جهشی و فوتبال و رقص هم میتواند موجب شکستگی استرسی شود.
در معاینه بیمارانی که دچار شکستگی راموس های پوبیس یا شکستگی ساکروم شده اند فشار مستقیم به محل استخوان میتواند شدت درد را افزایش دهد.
تشخیص این بیماری با توجه به سابقه بیمار و معاینه وی صورت میگیرد. در مراحل شدید بیماری رادیوگرافی ساده میتواند به تشخیص این بیماری کمک کند.
در رادیوگرافی ساده این بیماران ممکن است خط شکستگی در استخوان مربوطه دیده شود. در مراحل ابتدایی بیمار ممکن است خط شکستگی در رادیوگرافی ساده دیده نشود.
در این بیماران روش های دیگر تصویر برداری مانند اسکن رادیوایزوتوپ و یا ام آر آی میتواند به تشخیص بیماری کمک کند.
تشخیص شکستگی استرسی لگن: رادیوگرافی یا امآرآی؟
تشخیص زودهنگام شکستگی استرسی لگن مشکل است، چون در هفتههای اول رادیوگرافی ساده اغلب طبیعی به نظر میرسد و ممکن است ترک استخوان را نشان ندهد.
معاینه بالینی و شرححال بیمار اولین قدم تشخیص است، اما به تنهایی روش قطعی محسوب نمیشود. در رادیوگرافی ساده، حساسیت تشخیص شکستگی استرسی در مراحل ابتدایی پایین گزارش شده و ممکن است تا 75 درصد موارد شکستگی استرسی گردن استخوان ران را نشان ندهد و معمولا 6 تا 8 هفته طول میکشد تا تغییرات ناشی از استرس در رادیوگرافی قابل مشاهده شوند.
به همین علت وقتی شک بالینی به شکستگی استرسی لگن وجود دارد ولی رادیوگرافی ساده طبیعی است، امآرآی روش تصویربرداری ارجح است.
در بررسیهای علمی، امآرآی حساسیت و دقت نزدیک به کامل در تشخیص شکستگی استرسی گردن استخوان ران داشته و امروز بهعنوان استاندارد طلایی تصویربرداری خط دوم برای این آسیب شناخته میشود. اسکن رادیوایزوتوپ (بون اسکن) و سیتیاسکن نیز در موارد خاص و بهویژه وقتی امآرآی در دسترس نیست، کاربرد دارند.
درمان شکستگی استرسی لگن چیست
به محض تشخیص شکستگی استرسی لگن بیمار باید تمام فعالیت های ورزشی خود را قطع کند. بیمار از دو عصای زیر بغل استفاده میکند تا در حین راه رفتن بر روی پای طرف آسیب دیده وزن نگذارد.
استفاده از گرمای موضعی میتواند شدت درد این بیماران را کاهش دهد. همچنین درد ناشی از شکستگی استرسی را میتوان را میتوان با استفاده از داروهای ضد درد و یا داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی کاهش داد.
پزشک هر چند هفته یکبار از لگن رادیوگرافی به عمل میاورد تا مطمئن شود شکستگی استرسی لگن در حال بهبود است. درد بیمار معمولا بعد از ۱۲-۳ ماه خوب شده و بیمار میتواند بتدریج به فعالیت ورزش قبلی بازگردد.
در بعضی موارد، شکستگی های استرسی در ناحیه گردن استخوان ران ممکن است ناپایدار بوده و خطر جابجا شدن شکستگی وجود دارد. در این حالات پزشک بیمار را جراحی کرده و با کار گذاشتن چند پیچ در محل شکستگی مانع از جابجایی آن میشود.
شکستگی های استرسی پوبیس و ساکروم معمولا با استراحت و چند ماه دوری از فعالیت شدید بدنی خودبخود التیام میابند و بندرت نیاز به جراحی دارند.
فیزیوتراپی و بازتوانی در شکستگی استرسی لگن
فیزیوتراپی بخش مکمل درمان شکستگی استرسی لگن است و در کنار استراحت و قطع فعالیت ورزشی، به بازگشت ایمنتر بیمار به فعالیت روزمره کمک میکند.
فیزیوتراپیست علاوه بر تمرینات تقویتی، الگوی راه رفتن و ناهنجاریهای آناتومیک بیمار را هم بررسی میکند، چون این عوامل میتوانند در ایجاد شکستگی استرسی نقش داشته باشند و گاهی نیاز به ارتوز برای کنترل چرخش بیش از حد پا وجود دارد.
در مراحل اولیه بازتوانی، تمرینات بدون تحمل وزن روی اندام سالم و تنه توصیه میشود تا آمادگی بدنی بیمار حفظ شود، بدون آنکه فشاری به ناحیه آسیبدیده وارد شود. با بهبود درد و تایید پزشک، تمرینات تقویتی اکسنتریک و تمرینات اختصاصی ورزش بهتدریج به برنامه اضافه میشوند.
بازگشت تدریجی به ورزش بعد از شکستگی استرسی لگن
بازگشت به ورزش بعد از شکستگی استرسی لگن باید مرحلهبهمرحله و زیر نظر پزشک انجام شود، نه یکباره، چون بازگشت زودهنگام خطر عود شکستگی را افزایش میدهد.
معیارهای اصلی برای شروع بازگشت به دویدن شامل نبود درد و حساسیت در ناحیه آسیبدیده، دامنه حرکتی و قدرت عضلانی طبیعی، و اجرای صحیح حرکات اختصاصی ورزش است. یک نمونه پروتکل علمی بازگشت تدریجی به دویدن توصیه میکند این کار در یک بازه 8 هفتهای صورت گیرد تا در آن حجم و شدت دویدن هفته به هفته و تحت کنترل افزایش مییابد، نه بر اساس احساس شخصی ورزشکار.
تخطی از این مرحلهبندی و افزایش ناگهانی مسافت یا شدت دویدن همان مکانیسمی است که در ابتدا باعث شکستگی استرسی شده است و باید از آن اجتناب شود.
سوالات متداول
منابع:
- Stress Fractures of the Hip and Pelvis — Clinics in Sports Medicine
- Are sacral stress fractures in young women truly rare? a retrospective MRI analysis of 1970 patients — Journal of Orthopaedic Surgery and Research
- Postpartum sacral stress fractures and pubic symphysis diastasis as under-recognized structural causes of low back and pelvic girdle pain — Journal of Clinical Orthopaedics and Trauma
- شکستگیهای استرسی گردن استخوان ران: مروری بهروز بر حساسیت رادیوگرافی و امآرآی — PubMed
- بررسی و درمان شکستگیهای استرسی گردن استخوان ران در دوندگان آماتور شامل نقش فیزیوتراپی — PMC
- پروتکل 8 هفتهای بازگشت تدریجی به دویدن بعد از آسیب استرسی استخوان — PubMed
- بیانیه اجماع کمیته بینالمللی المپیک درباره کمبود انرژی نسبی در ورزش (RED-S) و طیف سلامت استخوان — PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهی پزشک معالج نیست.
دیدگاه خود را بنویسید