نوبت دهی

نرمش های آمپوتاسیون یا قطع عضو در اندام تحتانی چگونه انجام میشوند

نرمش های آمپوتاسیون یا قطع عضو در اندام تحتانی چگونه انجام میشوند

 

نویسنده: دکتر مهرداد منصوری “متخصص ارتوپدی”

بعد از انجام عمل جراحی آمپوتاسیون یا قطع عضو بیمار هر چه زودتر باید اندام خود را آماده استفاده از اندام مصنوعی یا پروتز کند. یکی از مهمترین مراحل این آمادگی انجام نرمش های خاص طبی است.

در این مقاله با انجام انواع نرمش های کششی و تقویتی و تعادلی که باید بعد از هر قطع اندام تحتانی انجام شوند آشنا خواهید شد.

 

چرا بعد از آمپوتاسیون باید نرمش کرد

هدف از انجام این نرمش ها افزایش قابلیت انعطاف مفاصل، جلوگیری از تغییر شکل در اندام، تقویت عضلات اندام و افزایش تعادل بیمار و بیشتر کردن مهارت وی در استفاده از اندام مصنوعی و کم کردن عوارض احتمالی قطع عضو است.

شایعترین نوع قطع عضو، آمپوتاسیون زیر زانو Below the Knee Amputation BKA است. بعد از انجام این آمپوتاسیون بیمار باید استامپ و مفصل زانو در اندام قطع شده (آمپوته شده) را آماده پذیرش اندام مصنوعی کند.منظور از استامپ قسمتی از اندام است که در زیر زانو باقی مانده و اندام مصنوعی متصل خواهد شد.

 2138 3

بطور مثال فیزیوتراپ طرز بستن درست استامپ را به فرد نشان میدهد تا وی بتواند با بستن دائم آن، شکل مناسبی برای قرار گرفتن در درون سوکت ایجاد کند. منظور از سوکت قسنت بالایی اندام مصنوعی است که استامپ در درون آن جای میگیرد. به بستن استامپ  Stump Wrapping میگویند.

 

2138 11
بانداژ استامپ

بعد از آمپوتاسیون های اندام تحتانی، مفصل ران تمایل پیدا میکند که در حالت خم به جلو یا فلکشن Flexion مانده و در آمپوتاسیون های زیر زانو مفصل زانو تمایل به ماندن در حالت خم شده دارد.

در صورتی که مفاصل ران و زانوی بیمار مدتی در حالت خم شده باقی بمانند در همین حالت خشک میشوند و در زمانی که بیمار میخواهد برای راه رفتن از اندام مصنوعی استفاده کند این وضعیت خم شده مفصل مشکلات زیادی را برای وی ایجاد میکنند. پس به هر قیمتی نباید گذاشت مفصل ران و زانوی یک اندام قطع شده به حالت خم بماند.

2138 26
خم نگه داشتن طولانی مدت مفصل ران میتواند موجب خشک شدن مفصل شود

بیماران تمایل دارند برای راحتی خود در حالت خوابیده به پشت و یا در حالت نشسته یک بالشت را در زیر زانو قرار دهند. این وضعیت موجب خم شدن مفاصل ران و زانو شده و باید از آن اجتناب کرد. نشستن طولانی مدت بر روی صندلی و یا ویلچر هم میتواند موجب خم ماندن مفصل ران شود و باید از آن اجتناب کرد.

نرمش های کششی آمپوتاسیون یا قطع عضو

بعد از انجام قطع عضو یا آمپوتاسیون فرد بیمار هرچه زودتر اندام خود را آماده دریافت پروتز اندام مصنوعی کند. این آمادگی مراحل مختلفی دارد که با کمک پزشک و فیزیوتراپ انجام میشود. یکی از این مراحل انجام نرمش های کششی است.

یکی از مشکلات بیماران در آمپوتاسیون های اندام تحتانی تمایل مفاصل زانو و ران به خم شدن و ماندن در همان وضعیت است. این تمایل موجب میشود بیمار بعدا در راه رفتن دچار مشکل شود. برای پیشگیری از ایجاد این انحراف در مفاصل فرد باید نرمش های کششی را انجام دهد که در زیر مهمترین آنها توضیح داده میشود.

 

نرمش های کششی مفصل زانو

نرمش های کششی که در کاهش تغییر شکل مفصل زانو (خم شدن مفصل) کمک میکنند عبارتند از

  • بیمار نشسته و هر دو اندام تحتانی خود را به جلو میکشد. با یک یا هر دو دست، ران خود را درست بالای زانو به طرف زمین فشار میدهد تا مفصل صاف تر شود. این فشار را به مدت ۵ ثانیه ثابت حفظ کرده و سپس رها میکند.
  • فیزیوتراپ با دست خود و با انجام حرکاتی سعی میکند بافت نرم پشت زانو را تحت کشش قرار داده و زانو را دوباره صاف کند.

2138 17

نرمش های کششی مفصل ران

نرمش های کششی که در کاهش تغییر شکل مفصل ران (خم شدن مفصل) کمک میکنند عبارتند از

  • بیمار به شکم بر روی زمین خوابیده و سعی میکند مفصل لگن را به زمین نزدیک کند یا فرد دیگری از بالا به پشت باسن وی فشاری وارد آورده تا لگن کاملا بر روی زمین تماس پیدا کرده و مفصل ران صاف شود.

2138 25

 

  • بیمار به پشت خوابیده و زانوی طرف سالم را کاملا خم میکند و با هر دو دست خود زانو را گرفته و تا حد امکان به سینه خود نزدیک میکند. در همین حال سعی میکند ران طرف آمپوته را کاملا به زمین فشار دهد. در این حالت باید زانوی طرف آمپوته بتواند کاملا صاف شود. اگر بیمار نتواند ران طرف آمپوته را بر روی زمین قرار داده و زانو را کاملا صاف کند فیزیوتراپ یا یک عضو دیگر خانواده به و کمک میکند. به این طریق که در حالیکه با یک دست زانوی سالم را به پایین فشار میدهد با دست دیکر ران و زانوی طرف آمپوته را به زمین نزدیک میکند. این کار باید با نهایت دقت انجام شود تا کشش زیاید به کشاله ران بیمار وارد نگردد.

2138 16

2138 15

 

نرمش های تقویتی آمپوتاسیون یا قطع عضو

بعد از انجام قطع عضو یا آمپوتاسیون فرد باید تحت نظر پزشک و فیزیوتراپ خود را آماده کند تا هرچه زودتر بتواند از اندام مصنوعی یا پروتز استفاده کند.

یکی از اقداماتی که در این مرحله انجام میشود انجام نرمش های تقویتی است. بدون داشتن عضلات قوی بیمار نمیتواند از اندام مصنوعی استفاده کند. این نکته بخصوص در آمپوتاسیوبن های اندام تحتانی اهمیت دارد.

در زیر نرمش های تقویتی که بعد از قطع اندام تحتانی انجام میشوند توضیح داده شده است. تعداد انجام دادن هر نرمش بسته به وضعیت بیمار متغیر بوده و به توسط پزشک و فیزیوتراپ تعیین میشود.

تقویت عضله چهارسر رانLong Arc Quad

بیمار روی صندلی نشسته و هر دو پا را از زانو خم میکند. سپس با انقباض عضله چهارسر ران، مفصل زانو را کاملا صاف و مستقیم کرده و پس از چند ثانیه مجددا آن را کاملا خم میکند

2138 8

بالا آوردن مستقیم پا  Straight Leg Raise

بیمار به پشت دراز کشیده و زانوی سالم را خم میکند. سپس ران طرف آمپوته شده را از روی زمین بالا آورده تا زانوی آن به حد زانوی طرف مقابل برسد. زانوی طرف آمپوته باید کاملا صاف و مستقیم باشد. پس از چند ثانیه کل اندام تحتانی طرف آمپوته شده مجددا روی زمین گذاشته میشود.

2138 4

به پشت بردن ران Hip Extension

بیمار به شکم روی زمین میخوابد و سپس در حالیکه زانو را مستقیم نگه داشته است کل اندام تحتانی طرف آمپوته را از زمین بلند میکند

2138 9

تقویت چهارسر Quad Set

بیمار روی زمین نشسته و زانوی سالم را خم میکند. سپس ران طرف آمپوته را به مدت ۵ ثانیه محکم به زمین فشار میدهد

2138 5

انقباض همسترینگ به شکم Prone Hamstring Curls

بیمار به شکم خوابیده و زانوی طرف آمپوته را خم کرده و سپس مستقیم میکند

2138 6

نزدیک کردن ران ها Pillow Squeezes

بیمار نشسته و پاها را به جلو دراز میکند. یک بالشت را بین دو زانو قرار داده و سپس به مدت ۵ ثانیه دو زانوی خود را با بالشت فشار میدهد

2138 7

دور هردن ران ها Hip Abduction

بیمار روی شانه طرف سالم خود دراز کشیده و اندام طرف آمپوته را ۴۵ درجه بالا آورده و سپس آن را پایین میاورد

2138 10

پل زدن Bridge with Towel Roll

بیمار به پشت خوابیده و سپس یک پارچه رول شده را زیر زانوی طرف آمپوته قرار میدهد. سپس با انقباض عضلات باسن در طرف آمپوته سعی میکند لگن آن طرف را از زمین بلند کند. پنج ثانیه صبر کرده و سپس مجددا به حالت اول برمیگردد

2138 13

2138 14

2138 27

 

نرمش های تعادلی در آمپوتاسیون یا قطع عضو

بعد از اینکه آمپوتاسیون یا قطع عضو به هر علتی انجام شده و فرد اندام مصنوعی یا پروتز را دریافت کرد باید بدن خود را با آن اندام تطبیق دهد.
باید بتواند هرچه زودتر هماهنگی را بین بدن خود و اندام مصنوعی برقرار کند تا اندام مصنوعی جزئی از بدن فرد محسوب گردد. دسته های از نرمش ها طراحی شده تا با استفاده از آنها فرد بتواند از اندام مصنوعی اندام تحتانی خود بهتر استقاده کرده و بتواند تعادل خود را با آن برقرار کند و با آن بهتر راه برود

این نرمش ها بترتیب از ساده به مشکل تنظیم شده اند و عبارتند از

تعادل در خم به طرفین Side-to-Side Balance

بین دو صندلی ایستاده و دسته آنها را بگیرید بطوریکه دو پای شما به اندازه ۱۰ سانتینتر از هم فاصله داشته باشند. وزن خود را از روی پایه سالم بر روی پای داخل پروتز بیندازید. سعی کنید تعادل خود را بر روی پای قطع شده حفظ کنید. مجددا وزن را بر روی پای سالم بیندازید

2138 2

تعادل در خم به جلو و عقب Forward and Backward Balance

روی دو پا ایستاده و وزن خود را یک بار به جلو و سپس به عقب بیندازید. اگر زیادی به عقب متمایل شدید هر دو دست خود را به جلو بیاورید تا تعادل شما برقرار شود و اگر زیادی به سمت جلو متمایل شدید دست های خود را به عقب دراز کنید تا متعادل شوید

2138 24

تعادل بر روی یک پا  Single-Limb Balance

بین دو صندلی ایستاده و دو دست خود را روی پشتی آنها بگذرید تا تعادل شما برقرار شود. سپس پای سالم خود را بر روی یک چهارپایه کوتاه که جلوی آن قرار داده اید بگذارید و مجددا به حالت اول برگشته و بر روی زمین قرار دهید.
این حرکت را چند بار تکرار کنید. سپس دست طرف سالم را از روی صندلی برداشته و حرکت را مجددا انجام دهید. وقتی در انجام آن راحت بودید هر دو دست را از روی پشتی صندلی ها برداشته و حرکت را بدون کمک دست ها تکرار کنید

2138 23

حرکت به کنار Side Stepping

روبروی یک دیوار یا پیشخوان ایستاده و آن را بگیرید. پای سالم را از زمین برداشته و از پای دیگر دور کرده و مجددا بر زمین قرار دهید. سپس پای پروتز دار را از زمین برداشته و به پای دیگر نزدیک کنید

2138 22

حرکت به کنار با پا قیچی Braiding

در حالی که سر پا ایستاده اید پای پروتز دار را به جلوی پای سالم بر روی زمین قرار داده و سپس پای سالم را از پشت برداشته و وضعیت خود را به حالت ایستاده طبیعی قرار دهید. سپس پای پروتز دار را به عقب پای سالم بر روی زمین قرار داده و بعد از آن پای سالم را از جلو برداشته و وضعیت خود را به حالت ایستاده طبیعی قرار دهید.

2138 21

قل دادن توپ زیر پا Ball Rolling

در کنار یک میز قرار گرفته و دست طرف اندام قطع شده را به آن تکیه دهید. پای سالم خود را بر روی یک توپ تنیس قرار داده و توپ را زیر پا به جلو و عقب و به طرفین و سپس بصورت دایره حرکت دهید

2138 20

حرکت پا با کش  Resisted Elastic Kicks

کنار یک میز محکم ایستاده و پای سالم خود را با یک کش بلند به یک پایه میز ببندید. سپس پای سالم را از روی زمین بلند کرده و به عقب و جلو و طرفین ( دور و نزدیک به پایه میز) حرکت دهید. در موقع حرکت پا به طرفین میتوانید برای حفظ تعادل لبه میز را بگیرید

2138 19

پرش Toe Box Jumps

چهار سکه به فاصله ۶۰ سانتیمتر روی زمین و در جلوی خود طوری قرار دهید که یک مربع را تشکیل دهد. سرپا کنار یک سکه بایستید و پای پروتز دار را بلند کنید.
با پای سالم به طرف سکه ای که در آن طرق قطر مربع قرار دارد پرش کرده و روی پای پروتز دار فرود آیید. همین کار را تکرار کرده و بر روی سکه کناری بپرید. با تکرار حرکت بصورت قطری و کناری به سکه های دیگر بروید

2138 18

حرکت در مقابل مقاومت Resisted Walking

یک کمربند را دور کمر خود بسته و یک نفر یک کش بلند را به عقب کمربند بسته و پشت سر شما قرار میگیرد. شما به سمت جلو حرکت میکنید و فرد دیگر سعی میکند در مقابل حرکت شما مقاومت ایجاد کند

2138 12

تمرین مهارت Agility Drills

چهار فنجان به فاصله ۶۰ سانتیمتر روی زمین قرار داده بطوریکه یک مربع را تشکیل دهند. سپس از یک فنجان به سمت دیگری رفته و به پایین خم شده و آن را لمس میکنید.

2138 1

 


این مقاله چقدر مفید بود ؟

امتیاز دهی

لطفا در زیر امتیاز بدهید

5/5 ( 2 نظر )