نوبت دهی

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن و ران چیست. علت ها، علائم و درمان

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن و ران چیست. علت ها، علائم و درمان

نویسنده: دكتر مهرداد منصوری “متخصص ارتوپدی”

توجه

عمل جراحی تعویض مفصل لگن و ران یكی از موفقیت آمیزترین اعمال جراحی با كمترین میزان عوارض احتمالی است.

در این مقاله و مقالات بعدی در مورد یكی از عوارض نادر جراحی تعویض مفصل ران اطلاعاتی ارائه میشود. هدف از ارائه این اطلاعات اینست كه

  • فرد نیازمند به جراحی تعویض مفصل ران بداند كه چه اقداماتی را باید انجام دهد تا از بروز این عارضه، حتی اگر كم باشد پیشگیری كند
  • اگر این عارضه ایجاد شد باید چه اقدامی را انجام دهد

اینكه احتمال این عارضه بعد از جراحی تعویض مفصل لگن و ران وجود دارد به هیچ وجه دلیل بر عدم انجام جراحی و یا ترس از انجام آن نیست. احتمال بروز این عارضه بسیار اندك است و اقداماتی كه پزشك انجام میدهد و نكاتی كه بیمار بعد از جراحی رعایت میكند میتواند تا حدود بسیار زیادی، احتمال بروز این عارضه نادر را كم كند.

کلینیگ لگن دکتر مهرداد منصوری

 مفصل مصنوعی ران از دو جزء اصلی تشكیل شده است. یك سر فلزی یا سرامیكی كه در بالای استخوان ران قرار گرفته و یك كاسه از جنس پلی اتیلن یا سرامیك و این دو بصورتی قرار میگیرند كه سر فلزی درون كاسه پلی اتیلنی جای گیرد.

دررفتگی مفصل مصنوعی ران وضعیتی است كه در آن سر كروی مفصل مصنوعی از درون كاسه آن خارج میشود.

دررفتگی مفصل مصنوعی ران یكی از عوارض احتمالی است كه گرچه نادر است و در درصد بسیار كمی از بیماران اتفاق میفتد در صورت ایجاد میتواند مشكلاتی را برای بیمار ایجاد كند.

در این مقاله علل دررفتگی مفصل مصنوعی لگن و راه های پیشگیری از آن و روش های درمان آن بصورت مبسوط مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

کلیات

احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی لگن و ران كمتر از یك درصد است. به زبان دیگر از هر صد نفری كه جراحی تعویض مفصل ران را انجام میدهند یك نفر ممكن است دچار دررفتگی مفصل مصنوعی شود.

مفصل مصنوعی لگن و ران

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن بعد از لق شدن Loosening دومین علتی است كه بموجب آن بیماران نیاز به تكرار عمل جراحی تعویض مفصل (رویژن Revision ) پیدا میكنند.

با این حال وقتی عمل جراحی تعویض مفصل لگن به هر علتی برای بار دوم یا چندم انجام میشود خطر دررفتگی مقداری افزایش پیدا میكند.

در حدود یك سوم دررفتگی ها در مفصل مصنوعی ران، در شش هفته اول بعد از جراحی ایجاد میشود كه به آن دررفتگی زودرس میگویند. دررفتگی های دیررس بعد از شش هفته ایجاد میشوند.

وقتی مفصل مصنوعی لگن درمیرود بیمار در ناحیه لگن احساس درد كرده، شكل لگن تغییر میكند، بیمار نمیتواند راه برود و اندام تحتانی دررفته كوتاه میشود.

علت دررفتگی مفصل مصنوعی لگن چیست

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن و ران به دلایل متعددی ایجاد میشود. مهمترین آنها عبارتند از:

اشكال در قرار گرفتن اجزاء مفاصل مصنوعی : دو جزء مهم مفصل مصنوعی ران كاسه و سر آن هستند. در حین جراحی پزشك جراح باید كاسه را در زاویه ای خاص قرار دهد بطوریكه قدری متمایل به پایین و جلو باشد و سر مفصل مصنوعی هم باید طوری در بالای استخوان ران قرار گیرد كه قدری به سمت جلو باشد.

در صورتی كه زوایای قرارگرفتن كاسه و سر مفصل مصنوعی در ناحیه لگن در محدوده خاصی نباشد این دو ممكن است از درون هم خارج شده و دررفتگی ایجاد شود.

در صورتی كه علت دررفتگی اشكال در قرار گرفتن این اجزاء باشد ممكن است نیاز شود تا با عمل جراحی مجدد این زوایا تغییر كنند.

در این وضعیت جزء یا اجزائی از مفصل مصنوعی كه در وضعیت نامناسبی هستند از بدن خارج شده و اجراء جدید با زوایای مناسب در محل قرار خواهند گرفت.

مفصل مصنوعی لگن و ران
زاویه آلفا تمایل كاسه به جلو و زاویه بتا تمایل سر فلزی به جلو است
مفصل مصنوعی لگن و ران
زاویه بین خطوط زرد نشان دهنده زاویه انحراف جانبی كاسه فلزی است

گیر یا ایمپینجمنت Impingement : به این معنا است كه قسمتی از مفصل مصنوعی ران بر روی قسمت دیگر یا بر روی یافت های طبیعی بدن گیر كرده و موجب دررفتگی مفصل مصنوعی میشود.

در این وضعیت اجزاء مفاصل مصنوعی طوری درون استخوان های لگن جای گرفته اند كه وقتی استخوان ران در كنار استخوان لگن حركت میكند در بعضی زوایا استخوان بالایی ران یا گردن مفصل مصنوعی بر روی استخوان لگن یا بر روی لبه كاسه مفصل مصنوعی گیر میكند.

این گیر كردن موجب میشود تا ران بر روی لگن اهرم شده و سر كروی مفصل مصنوعی از درون كاسه خارج گردد.

در صورتی كه علت دررفتگی ایمپینجمنت باشد ممكن است پزشك معالج تصمیم به انجام جراحی مجدد بگیرد. در این جراحی مجدد یا رویژن Revision جزء یا اجزایی از مفصل مصنوعی خارج شده و اجزایی دیگر در وضعیت مناسب قرار میگیرند تا گیر ایجاد نشود.

مفصل مصنوعی لگن و ران
گیر بین گردن مفصل مصنوعی و لبه كاسه مصنوعی میتواند موجب دررفتگی شود

شل بودن بافت های اطراف مفصل مصنوعی : گاهی اوقات بنابه دلایلی بافت های عضلانی كه در اطراف مفصل مصنوعی لگن قرار میگیرند شل هستند و نمیتوانند سر مصنوعی را به خوبی درون كاسه نگه دارند.

در این حالت احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی بیشتر میشود. بطور مثال در كسانی كه قبلا یك بار یا چند بار در ناحیه لگن عمل جراحی داشته اند ممكن است در حین اعمال قبلی عضلات اطراف لگن و بخصوص عضله دوركننده آن (عضلات ابدكتور) آسیب دیده و ضعیف شده باشند.

در كسانی كه دچار بیماری های عصبی یا عضلانی هستند مانند كسانی كه سكته مغزی كرده اند هم قدرت این عضلات كم میشود.

وقتی كه محل اتصال این عضلات به بالای استخوان ران كنده میشود (مانند شكستگی تروكانتر بزرگ كه محل اتصال عضلات ابدكتور یا دور كننده ران است) هم قدرت عضلات كم شده و احتمال دررفتگی بیشتر میشود.

عدم همكاری بیمار : بعد از جراحی به بیمار آمورش داده میشود تا مدتی بعد از جراحی از انجام حركات خاصی اجتناب كند.

در صورتی كه بیمار همكاری نداشته باشد و حركات نامناسبی انجام دهد و یا زمین بخورد ممكن است مفصل مصنوعی دچار دررفتگی شود.

چه عواملی دیگری احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی لگن را زیاد میكند

عوامل زیر هم میتوانند احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی لگن و ران را افزایش دهند

  • احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی لگن در كسانی كه برای بار دوم یا چندم جراحی تعویض مفصل را انجام میدهند بیشتر از بار اول است
  • احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی ران در كسانی كه قبلا در ناحیه لگن تحت عمل جراحی قرار گرفته اند بیشتر است
  • در كسانی كه به علت دررفتگی مادرزادی مفصل لگن تحت عمل جراحی تعویض مفصل قرار میگیرند احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی بیشتر است
  •  در افراد مسن احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی ران بیش از جوان ها و در زنان بیش از مردان است
  • وقتی كه عمل جراحی تعویض مفصل ران برای درمان شكستگی لگن انجام میشود و یا در كسانی كه برای درمان سیاه شدن سر استخوان ران تحت عمل جراحی تعویض مفصل ران قرار میگیرند احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی زیاد است
  • در صورت بروز عفونت در محل مفصل مصنوعی لگن ممكن است مفصل دچار دررفتگی شود
  • ساییده شدن زیاد لایه پلی اتیلنی مفصل مصنوعی میتواند آن را ناپایدار كرده و احتمال دررفتگی را افزایش دهد.

درمان دررفتگی مفصل مصنوعی ران در ناحیه لگن چیست

دررفتگی مفصل ران در لگن

وقتی دررفتگی مفصل مصنوعی برای اولین بار ایجاد میشود درمان آن معمولا جااندازی بسته است. این کار معمولا در اطاق عمل و به توسط پزشک متخصص انجام میشود.

بیمار بیهوش شده و با کششی که پزشک متخصص در جهت مناسب به اندام تحتانی وارد میکند مفصل را جااندازی میکند.بعد از آن ممکن است لازم شود تا بیمار برای مدتی از بریس مخصوصی در ناحیه لگن استفاده کند.

مفصل مصنوعی لگن و ران
دررفتگی مفصل مصنوعی لگن در طرف چپ

همچنین به بیمار آموزش داده میشود تا مفصل ران خود را در زوایای شدید و زیاد حرکت ندهد. بعد از چند هفته معمولا بافت پیوندی در اطراف مفصل مصنوعی محکم شده و آن را محکمتر گرفته میتواند مانع دررفتگی مجدد شود.

این روش درمانی معمولا وقتی موثر است که دررفتگی در شش هفته اول یا در سه ماهه اول بعد از جراحی تعویض مفصل ران ایجاد شده باشد. در دررفتگی های دیررس معمولا نیاز به عمل جراحی وجود دارد.

در صورتی که دررفتگی مفصل مصنوعی را نتوان بصورت بسته جااندازی کرد و یا در مواردی که دررفتگی مفصل مصنوعی مجددا تکرار شود بیمار معمولا نیاز به تکرار عمل جراحی یا رویژن خواهد داشت.

در صورتی که علت دررفتگی مشکل تکنیکی در عمل اول باشد احتمال اینکه بیمار نیاز به عمل جراحی مجدد داشته باشد بیشتر است.

در صورتی که برای درمان دررفتگی مفصل مصنوعی ران نیاز به عمل جراحی پیدا شود در حین جراحی دوم یا رویژن، جزء یا اجزائی از مفصل مصنوعی که در وضعیت نامناسبی کارگذاری شده اند خارج شده و اجزاء دیگری در زوایای مناسب در بدن قرار میگیرند و یا سعی میشود تا علت گیر و ایمپینجمنت مرتفع شود.

مفصل مصنوعی لگن و ران
در طرف چپ تصویر به علت عمودی قرار گرفتن کاسه مفصل دررفته است در عمل جراحی مجدد زاویه کاسه افقی تر شده است
مفصل مصنوعی لگن و ران
حلقه فلزی دور کاسه پلی اتیلنی لبه آنرا بسته و احتمال دررفتگی را کم میکند

در مواردی که علت دررفتگی مفصل مصنوعی شل بودن عضلات لگن باشد ممکن است عمل جراحی جابجایی تروکانتر بزرگ موثر واقع شود.

تروکانتر بزرگ محل اتصال عضلات دور کننده لگن به استخوان ران هستند و با جابجا کردن آن میتوان عضلات دورکننده را از حالت شلی خارج کرد و موقعیت سر مفصل مصنوعی درون کاسه را تثبیت نمود.

در بعضی مواقع ممکن است نیاز به استفاده از انواعی از مفاصل مصنوعی باشد که در آن سر و کاسه به درون هم قفل شده و از هم جدا نمیشوند.

از این مفاصل مصنوعی معمولا در مواردی استفاده میشود که عضلات لگن رد اطراف مفصل مصنوعی شل بوده و قدرت کافی را برای حفظ پایداری مفصل ندارند.

قبل از گارگذاری این مفاصل مصنوعی پزشک جراح باید مطمئن شود که هیچ گیر یا ایمپینجمنتی در اطراف مفصل مصنوعی وجود نداشته و همچنین اجزاء مفصل مصنوعی محکم به استخوان های اطراف خود چسبیده اند.

روش های پیشگیری از دررفتگی مفصل مصنوعی لگن چیست

مفصل مصنوعی لگن

 راجع به عواملی که احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی لگن را بیشتر میکنند به تفصیل صحبت شده است. یکی از این عوامل همکاری بیمار در رعایت نکاتی است که پزشک به او توصیه میکند.

شایعترین نوع دررفتگی مفصل مصنوعی ران دررفتگی پشتی است به این معنا که سر کروی مفصل مصنوعی از درون کاسه خارج شده و در پشت آن جای میگیرد. سه نوع حرکت در مفصل ران وجود دارد که در صورتی که انجام شوند احتمال این نوع دررفتگی را افزایش میدهند که عبارتند از

  • خم شدن یا فلکشن زیاد
  • چرخش داخلی مفصل ران
  • نزدیک شدن یا ادداکشن مفصل ران

این حرکات در مقاله “آناتومی مفصل ران” توضیح داده شده اند. اینکه بیمار بعد از جراحی تا چه میزان میتواند این حرکات را انجام دهد بسته به تکنیک جراحی و نوع عمل جراحی که برای بیمار انجام شده متفاوت است.

هر بیمار باید جداگانه از پزشک جراح خود سوال کند که تا چه حد مجاز است تا این حرکات را انجام دهد. بیشترین احتمال دررفتگی مفصل مصنوعی ران در سه ماهه اول بعد از جراحی است.

پس بیشترین احتیاط ها و مراعاتی که باید انجام شود در این دوره خواهد بود.

در زیر به توصیه هایی اشاره میشود که بیماران باید برای اجتناب از دررفتگی مفصل مصنوعی ران بعد از جراحی انجام دهند.

اینکه این توصیه ها تا چه مدت باید ادامه یابند و یا اینکه کدامیک از آنها باید رعایت شوند همانطور که قبلا گفته شد برحسب نوع عمل جراحی متفاوت بوده و بیمار باید آن را از پزشک جراح خود سوال کند.

 

در همین مورد میتوانید فیلم زیر را ببینید.

 

 دستورالعمل های کلی عبارتند از

  • اجتناب از خم کردن بیش از حد مفصل ران به جلو بردن بطوریکه هیچ گاه نباید زاویه بین ران عمل شده و تنه از ۹۰ درجه کمتر شود
  • اجتناب از چرخاندن بیش از حد ران به سمت داخل

مفصل مصنوعی لگن و ران

مفصل مصنوعی لگن و ران

مفصل مصنوعی لگن و ران

مفصل مصنوعی لگن و ران

بدین منظور توصیه میشود

  • بیمار باید از صندلی استفاده کند که ارتفاع نشیمن آن بالا باشد بطوریکه در حین نشستن روی صندلی سطح زانو های وی پایین‌تر از ارتفاع مفاصل لگن باشند.

    پس بیمار نباید از مبل راحتی استفاده کند. نشستن روی مبل راحتی موجب میشود تا لگن پایین و زانوها بالا قرار گیرند و این میتواند موجب افزایش احتمال دررفتگی مفصل ران شود

نشستن بعد از جراحی تعویض مفصل لگن

  • بیمار نباید از توالت های سنتی ایرانی استفاده کند و بجای آن استفاده از توالت های صندلی دار که به توالت فرنگی موسوم هستند توصیه میشود.

    نشیمن توالت فرنگی هم باید به قدر کافی بالا باشد تا در حین نشستن بر روی آن زانوها پایینتر از لگن قرار گیرند

  • بیمار میتواند به پشت بخوابد. ممکن است لازم باشد در حین خوابیدن به پشت یک بالشت را بین دو ساق گذاشته تا پاها از هم دور باشند.

    بیمار میتواند بر روی شانه طرف مقابل عمل شده بخوابد. در این صورت باید یکی دو بالشت را بین دو زانوی خود بگذارد تا زانوها از هم فاصله بگیرند.

    در این حین باید مراقب باشد که زانوی طرف عمل شده حتما بر روی بالشت باشد و به جلوی بالشت سر نخورد

  • وقتی بیمار نشسته است نباید تنه خود را بیش از حد به سمت اندامی که عمل کرده بچرخاند و وقتی ایستاده است نباید تنه را بیش از حد به سمت مقابل بچرخاند

ایستادن بعد از جراحی تعویض مفصل لگن

  • وقتی بیمار نشسته است نباید ران طرف عمل شده را روی ران دیگر بگذارد و وقتی خوابیده است هم نباید ساق طرف عمل شده را روی ساق دیگر قرار دهد

نشستن بعد از جراحی تعویض مفصل لگن

  • وقتی بیمار نشسته یا به پشت خوابیده است نباید پای طرف عمل شده را به سمت داخل بچرخاند

ایستادن بعد از جراحی تعویض مفصل لگن

  • بیمار نباید مفصل ران خود را بیش از ۹۰ درجه خم کند پس وقتی در تخت یا روی صندلی نشسته است نباید خیلی به جلو خم شود و یا زانوی طرف عمل شده را بالا بیاورد.

    وقتی بر روی صندلی می‌نشیند بهتر است کمی به پشت لم بدهد.

نشستن بعد از جراحی تعویض مفصل لگن

  • بیمار نباید برای بستن بند کفش یا برداشتن چیزی از روی زمین به جلو خم شود چون ممکن است در این حال زاویه بین تنه و ران از ۹۰ درجه کمتر شود.

بعد از جراحی تعویض مفصل لگن


این مقاله چقدر مفید بود ؟

امتیاز دهی

لطفا در زیر امتیاز بدهید

4.3/5 ( 12 نظر )