ساییدگی مفصل مصنوعی چیست

ساییدگی مفصل مصنوعی چیست

 

نویسنده: دكتر مهرداد منصوری "متخصص ارتوپدی"

توجه

عمل جراحی تعویض مفصل ران یكی از موفقیت آمیزترین اعمال جراحی با كمترین میزان عوارض احتمالی است.

در این مقاله و مقالات بعدی در مورد یكی از عوارض نادر جراحی تعویض مفصل ران اطلاعاتی ارائه میشود. هدف از ارائه این اطلاعات اینست كه

  • فرد نیازمند به جراحی تعویض مفصل ران بداند كه چه اقداماتی را باید انجام دهد تا از بروز این عارضه، حتی اگر كم باشد پیشگیری كند
  • اگر این عارضه ایجاد شد باید چه اقدامی را انجام دهد

اینكه احتمال این عارضه بعد از جراحی تعویض مفصل ران وجود دارد به هیچ وجه دلیل بر عدم انجام جراحی و یا ترس از انجام آن نیست. احتمال بروز این عارضه بسیار اندك است و اقداماتی كه پزشك انجام میدهد و نكاتی كه بیمار بعد از جراحی رعایت میكند میتواند تا حدود بسیار زیادی، احتمال بروز این عارضه نادر را كم كند.

کلینیگ لگن دکتر مهرداد منصوری

مفصل مصنوعی میتواند جایگزین یک مفصل طبیعی ولی خراب شود و بیمار را از درد جانکاهی که مدتها زندگی راحت را از او گرفته بود برهاند.

در طول بیش از نیم قرن که از تولد مفاصل مصنوعی گذشته است پیشرفت تکنولوژی در هر سال مفاصل بهتری را نسبت به انواع قدیمی تر آن بوجود آورده است. با این حال یکی از نقاط آسیب پذیری هر مفصل و از جمله مفصل مصنوعی محل حرکت در آن است.

ساییدگی مفاصل مصنوعی از علل مهم خراب شدن و از بین رفتن عمر عملیاتی آنها است. در این مقاله راجع به ساییدگی مفاصل مصنوعی و علل آن مطالب مهمی را یاد میگیریم. 

 

سایش سطوح مفصل مصنوعی

در محلی که دو سطح مفصل بر روی هم حرکت میکنند اصطکاک وجود دارد و این اصطکاک موجب خوردگی میشود. در مفاصل مصنوعی جدید مثلا در مفاصل مصنوعی لگن از سطوح متحرکی از جنس فلز و سرامیک استفاده میشود.

سرامیک یکی از سخت ترین مواد موجود در عالم است. با این حال حتی فلز و سرامیک هم ساییده میشوند. برتری بزرگ مفصل طبیعی نسبت به مفصل مصنوعی خاصیت خود ترمیمی آن است.

غضروف که در سطوح حرکتی مفاصل قرار دارد گرچه نرم است ولی میتواند آسیب های ریزی را که هر روزه در آن ایجاد میشود ترمیم کند در حالیکه این خاصیت در جسم مصنوعی وجود ندارد.

مفصل مصنوعی زانو
سطوح فلز بر روی پلی اتیلن در مفصل مصنوعی زانو

پس با گذشت مدتی از جراحی، تمام مفاصل مصنوعی بتدریج دچار سائیدگی wear میشوند. این ساییدگی در محل سایش دو سطح متحرک مفصل مصنوعی است.

بطور مثال در مفصل مصنوعی ران هم سر و هم کاسه میتوانند ساییده شوند. در مفصل مصنوعی ران جنس سر میتواند فلز یا سرامیک باشد و برای کاسه از پلی اتیلن (نوعی پلاستیک) یا سرامیک و یا فلز استفاده میشود.

همه این لایه ها ساییده میشوند البته میزان ساییده شدن سرامیک و فلز کمتر از پلاستیک است.

 

مواد محل تماس مفصل مصنوعی

رایج ترین سطوح متحرکی که در مفاصل مصنوعی استفاده میشود فلز و پلی اتیلن (نوعی پلاستیک مقاوم) است. بتدریج و با گذشت چند سال و با حرکت مداوم گوی فلزی، کاسه پلاستیکی بتدریج ساییده شده و از بین میرود.

در سال های اخیر از نوعی از پلی اتیلن بسیار مقاوم استفاده میشود تا این ساییدگی به حداقل رسانده شود. در افراد جوانتر که به نظر میرسد مفصل مصنوعی باید بیش از ۳۰ سال کار کند ترجیح داده میشود تا از سر سرامیکی بر روی کاسه پلی اتیلنی استفاده شود.

در این وضعیت ساییدگی در کاسه کمتر است. در افراد باز هم جوانتر میتوان هم سر و هم کاسه را از جنس سرامیک یا فلز انتخاب کرد تا میزان ساییدگی کم شود. با این حال استفاده از این مواد میتواند مشکلات دیگری را بوجود آورد.

مفصل مصنوعی ران
سطح فلز بر روی پلی اتیلن

مفصل مصنوعی ران
سطح فلز بر روی فلز

مفصل مصنوعی ران
سطح سرامیک بر روی سرامیک

بسته به اینکه بیمار چقدر به مفصل مصنوعی فشار وارد کرده و از آن استفاده کند و بسته به جنس مفصل و اینکه تکنیک جراحی چقدر خوب باشد این ساییدگی ممکن است بعد از ده سال یا حتی سی سال به حد قابل توجهی برسد.

در صورت ساییده شدن ممکن است لازم شود قسمت ساییده شده با عمل جراحی مجدد، تعویض گردد. در صورتی که از مواد خوب در ترکیب مفصل مصنوعی استفاده شود و در صورتی که زوایای کارگذاری اجراء مفصل مصنوعی خوب باشند میزان ساییدگی در مفصل مصنوعی کم میشود.

پس هم جنس مفصل مصنوعی و هم تکنیک درست کارگذاری آن میتوانند در سرعت و میزان سایش آن تاثیر گذار باشند.

پزشک معالج قبل از جراحی تعویض مفصل با در نظر گرفتن تمامی شرایط موجود سعی میکند مناسب ترین لایه های ساینده مفصل مصنوعی را برای بیمارش انتخاب کند تا میزان سایش در محل حرکت مفصل به حداقل برسد.