نوبت دهی

آمبولی ریوی و ترومبو آمبولی وریدی چیست و چگونه درمان میشود

آمبولی ریوی و ترومبو آمبولی وریدی چیست و چگونه درمان میشود

نویسنده: دکتر مهرداد منصوری “متخصص ارتوپدی”

یکی از مشکلاتی که میتواند بعد از شکستگی های لگن، ران و ساق و یا اعمال جراحی لگن و اندام تحتانی بوجود آید لخته شدن خون یا ترمبوز وریدی و سپس آمبولی وریدی یا ترومبوآمبولی Thromboembolism است.

گرچه این عارضه میتواند در هر شکستگی های لگن یا اندام تحتانی ایجاد شود ولی در افراد مسن و یا در افرادی که مدت زیادی در بستر استراحت کرده و بیحرکت میمانند بیشتر دیده میشود.

 

علت ترمبوز وریدی لخته شدن خود در سیاه رگ های عمقی است

ترومبوز به معنای لخته شدن خون است. شایعترین محل لخته شدن خون بدنبال شکستگی ها ، وریدهای عمقی ساق است.

البته بدنبال لخته شدن خون در ورید های ساق ممکن است در وریدهای ران و لگن هم لخته تشکیل شود و یا ممکن است شروع تشکیل لخته از همان ابتدا نه در ورید های ساق بلکه در وریدهای ران یا لگن باشد.

1091 2
در تصویر سمت راست جریان خون طبیعی، در وسط تشکیل لخته و در تصویر سمت چپ حرکت لخته درون ورید دیده میشود

در بیماری که بدنبال ضربه دچار آسیب شده است لخته داخل وریدی میتواند با مکانیسم های متعددی ایجاد شود که عبارتند از

• بدنبال شکستگی ها و ضربات شدیدی که به بدن وارد میشود بافت ها آسیب میبینند و این آسیب بافتی موجب میشود مواد شیمیایی خاصی از بافت های صدمه دیده به جریان خون وارد شوند.

این مواد مکانیسم لخته شدن خون را فعال کرده و باعث تشکیل لخته در درون ورید ها میشود.

• بدنبال شکستگی ها و آسیب های شدیدی که به اندام وارد میشود ممکن است سلول های لایه درونی ورید های اندام دچار آسیب شوند.

بدن انسان چنین برنامه ریزی شده که هرجایی که وریدها آسیب دیده اند به معنای پارگی و خونریزی است و بدن برای جلوگیری از خونریزی و از دست دادن خون بیشتر، در محل رگ پاره شده لخته درست میکند تا رگ را ببندد.

آسیب دیدن سلول های لایه درونی ورید ها هم برای بدن معنای مشابهی با پاره شدن ورید دارد. در این موارد هم بدن شروع به تشکیل لخته کرده و رگ را مسدود میکند.

• بدنبال شکستگی و ضربات اندام ها به دلایل مختلفی ممکن است سرعت جریان خون وریدی در اندام ها کاهش یابد.

فشار به ورید ها به علت خونریزی یا تورم اطراف آنها یا فشار استخوان جابجا شده به ورید میتواند سرعت جریان خون در آن را کند کند.

استراحت طولانی مدت بیمار موجب میشود تا انقباضات مکرر عضلات ساق که در طول روز بطور مرتب خون را در ساق به جریان انداخته و به طرف قلب پمپ میکند از بین رفته و خون در ساق بماند.

این ماندن خون و کاهش سرعت خون در ورید های ساق میتواند موجب فعال شدن سیستم انعقاد خون شود

  • در سنین بالا و در بعضی بیماری ها تغییرات خاصی در مواد داخل خون ایجاد میشود که این تغییرات استعداد خون را به لخته شدن بیشتر میکند.

هر کدام از این عوامل و یا ترکیبی از آنها میتواند موجب شود تا در یک بیمار بدنبال شکستگی یا اعمال جراحی لگن یا اندام تحتانی، خون در ورید های عمقی ساق لخته شود. این لخته شدن خون در عروق عمقی ساق را ترمبوز وریدهای عمقی Deep vein thrombosis میگویند.

در افراد مسن، کسانی که وزن زیاد دارند و در کسانی که دچار نارسایی قلب هستند احتمال لخته شدن خون در ساق یا ران بیشتر از افراد دیگر است. سابقه سکته قلب یا مغزی و یا سابقه قبلی لخته شدن خون در پا احتمال بروز مجدد آن را بیشتر میکند

 

آمبولی چیست

بدنبال ایجاد لخته خون در ساق، ران یا لگن این لخته میتواند خود را از طریق جریان خون به ریه رسانده و موجب بیماری به نام آمبولی ریوی شود.
آمبولی به معنای وارد شدن چیزی به درون جریان خون و حرکت ان در مسیر گردش خون است و ترومبوآمبولی به معنای آمبولی از جنس لخته خون است.
پس وقتی لخته خون در درون یک رگ بوجود میاید حرکت آن و انتقال آن به محل دیگر را ترومبوآمبولی میگویند. اگر این لخته وریدی به ریه برود به آن ترومبوآمبولی ریوی یا به اختصار آمبولی ریوی میگویند.

 

آمبولی ریوی چگونه ایجاد میشود

خطرناک ترین مشکلی که این لخته های خون میتوانند ایجاد کنند کنده شدن آنها از داخل ورید های ساق و حرکت آنها به طرف قلب است.

حرکت لخته در داخل وریدهای عمقی را ترمبوآمبولی Thromboembolism میگویند. بعد از رسیدن این لخته ها به قلب آنها به ریه میرسند.

در درون ریه اولین مانع بر سر راه این لخته ها مویرگ های ریه هستند. رسیدن لخته به وریدهای ریه را ترمبوآمبولی ریوی Pulmonary Thromboembolism میگویند.

1091 4

رگ هایی که خون را به ریه میرسانند به مویرگ های بسیار ریزی تبدیل میشوند. این مویرگ ها در کنار کیسه های هوایی قرار میگیرند تا گاز کربنیک خون را به درون کیسه هوایی آزاد کرده و اکسیژن هوای درون کیسه هوایی را به خود جذب کنند.

وقتی لخته ها به این مویرگ ها میرسند نمیتوانند از آنها عبور کنند و در نتیجه مسیر جریان خون در مویرگ های ریوی را مسدود میکنند.

اگر این انسداد کم و در بعضی مویرگ ها باشد مشکل خاصی ایجاد نمیشود. بدن انسان بعد از مدتی با استفاده از بعضی مواد لخته ها را حل کرده و از بین میبرد و بدین وسیله مسیر جریان خون را دوباره باز میکند.

اگر انسداد مویرگ های وریدی به علت لخته زیاد و شدید باشد نه تنها خون به اندازه کافی نمیتواند اکسیژن به خودش جذب کند بلکه نمیتواند از ریه عبور کرده و به بدن برسد. انسداد مسیر جریان خون به معنای مرگ است.

1091 1

پس میبینیم که در ابتدا لخته یا ترومبوز Thrombosis در ورید های ساق بوجود میاید که به آن ترومبوز عروق عمقی یا Deep vein thrombosis DVT میگویند.

با حرکت لخته به سوی ریه با بیماری جدیدی مواج هستیم که به آن ترومبوآمبولی ریوی Pulmonary thromboembolism میگویند.

 

علائم لخته شدن خون در سیاهرگ های ساق

لخته یا ترومبوز خون در ورید های عمقی ساق موجب درد و تورم عضلات پشت ساق میشود. در لمس متوجه گرم بودن عضلات پشت ساق میشویم.

در این بیماران وقتی کف پا را به سمت بالا میکشیم بیمار درد شدیدی در عضلات پشت ساق احساس میکند. به این درد علامت هومن Homan’s sign میگویند.

تشخیص قطعی لخته شدن خون در ساق با استفاده از نوع خاصی از سونوگرافی به نام سونوگرافی داپلر Dpppler ultrasonography انجام میشود.

1091 3
تورم ساق میتواند نشانه ای از ترومبوز ورید های عمقی باشد

علائم آمبولی ریوی

اگر عارضه به صورت آمبولی ریوی در آید بیمار دچار درد شدید سینه، تنگی نفس خس خس سینه و خلط خونی میشود.

علائم آمبولی ریوی معمولا بطور ناگهانی ایجاد شده و بیماری که تا چند لحظه قبل حال خوبی داشت به ناگهان دچار علائم فوق شده و دچار ایست قلبی و مرگ میشود. تشخیص قطعی آمبولی ریه با استفاده از روش های تصویربرداری خاصی مانند آنژیوگرافی ریوی و اسکن ریه Perfusion ventilation scan انجام میشود.

1091

 

پیشگیری از ترومبوز وریدی و آمبولی چگونه است

مهمترین راه مبارزه با این عارضه اینست که از بروز آن پیشگیری کنیم. مهمترین راه های پیشگیری از این بیماری عبارتست از

  • بعد از هر شکستگی، بخصوص شکستگی های اندام تحتانی بیمار نباید مدت زیادی در رختخواب دراز بکشد. وی باید هر چه زودتر از تختخواب بلند شده و راه برود. پس شکستگی بیمار باید طوری درمان شود که بتواند هر چه زودتر از حالت درازکش و استراحت در بستر آزاد شده و راه برود. اگر به هر علتی بیمار تحت عمل جراحی قرار گرفته است باید در اولین فرصت راه اندازی شود.
  • اگر به هر علتی امکان راه اندازی زودرس بیمار وجود ندارد باید تشویق شود تا بطور مرتب و دائم زانوی خود را خم و راست کرده و مچ پای خود را بالا و پایین ببرد تا خون را در درون ورید های عمقی ساق خود به جریان بیندازد.
  • روش دیگر بستن کیسه های مخصوصی به دور ساق است که به دستگاه های مخصوصی متصل میشود. این کیسه ها مرتبا از هوا پر و خالی میشوند و موجب میگردند تا خون در درون وریدهای عمقی ساق جریان بیشتری داشته باشد.
  • در بیمارانی که پزشک معالج میداند احتمال بروز لخته در آنها زیاد است (مانند بیمارانی که دچار آسیب شدید لگن، ران یا ساق شده اند یا کسانی که تحت اعمال جراحی بزرگی در لگن یا ران یا زانو قرار خواهند گرفت، افراد مسن، افراد چاق و … ) به بیمار داروهایی میدهد تا احتمال لخته شدن خون را کاهش دهد. مهمترین این داروها وارفارین، هپارین و انوکساپارین ( کلکزان) هستند.

 

درمان ترومبوز وریدی چیست

در صورت بروز ترومبوز یا لخته در وریدهای عمقی ساق و یا بروز آمبولی ریوی درمان با استفاده از داروهای ذکر شده شروع میشود.
البته دوز و میزان مصرف دارو وقتی ترومبوز یا آمبولی بوجود آمده است بیش از میزانی است که برای پیشگیری مورد استفاده قرار میگیرد.

در صورت بروز آمبولی ریوی، بجز درمان دارویی به بیمار اکسیژن بیشتری برای تنفس میرسانند. وقتی که آمبولی ریوی موجب کاهش شدید فشار خون و شوک در بیمار میشود ممکن است نیاز به تزریق داروهایی شود تا لخته خون را حل کنند و یا در موارد اورژانس ممکن است نیاز شود تا با عمل جراحی لخته از درون وریدهای ریوی خارج شود.


این مقاله چقدر مفید بود ؟

امتیاز دهی

لطفا در زیر امتیاز بدهید

3.9/5 ( 10 نظر )